Nederland zakt verder op de ondernemingsladder

Het Nederlandse ondernemingsklimaat heeft opnieuw een tik gekregen; de afgelopen jaren is de economische, sociale en juridische omgeving waarin ondernemingen opereren verder verslechterd. Nederland staat nog altijd in de internationale top vijf, maar de afstand tot landen als Zwitserland, Luxemburg, Denemarken en Ierland wordt merkbaar groter.

De verslechtering van het ondernemingsklimaat blijkt uit het onderzoek dat PwC voor het tweede jaar op rij heeft uitgevoerd. De Business Climate Heatmap 2025 combineert 65 indicatoren en laat zien hoe het ondernemingsklimaat zich tussen 2013 en 2024 heeft ontwikkeld. Er wordt een somber beeld geschetst: tussen 2013 en 2018 verbeterde het ondernemingsklimaat gestaag, maar sindsdien is de lijn naar beneden ingezet. Voor het derde jaar op rij ligt de score zelfs onder het niveau van 2013. Volgens hoofdeconoom Barbara Baarsma (PwC en Universiteit van Amsterdam)  is er geen sprake meer van een tijdelijke dip, maar van een structurele neerwaartse trend. En dat baart zorgen.

Een cocktail van factoren

Tussen 2023 en 2024 is het ondernemingsklimaat verder verslechterd. Dit komt niet door één, maar een cocktail van factoren:

• De verslechterde politieke stemming rond ondernemingen heeft bijvoorbeeld een grote impact gehad. Veranderingen in beleid en regelgeving maken het lastig om langetermijnstrategieën te plannen, waardoor ondernemers terughoudender zijn met het doen van investeringen;
• De toegenomen onzekerheid over het economische beleid speelt ook een rol. Door onduidelijkheid over belastingen, subsidies en handelsafspraken is het voor ondernemers lastiger om financiële beslissingen te nemen;
• Ook de lagere scores op milieu, begrotingsdiscipline en handel hebben een duidelijk effect op bedrijven. Strengere milieueisen, een krappe begroting en veranderingen in de handelsbalans maken het lastiger om te groeien en nieuwe projecten op te starten. 

Geen schaarste aan tekorten

Nederland loopt bovendien hard tegen zijn eigen schaarstes aan. Arbeid is schaars, ruimte is schaars, en het elektriciteitsnet zit vol. Daarbovenop knelt de stikstofproblematiek en is de waterkwaliteit een groeiend obstakel. Bedrijven kunnen daarom vastlopen en als gevolg daarvan stokt de productiviteitsgroei, cruciaal in een vergrijzende economie.

De oplossing ligt bij een nieuw kabinet

PwC dringt erop aan dat een nieuw kabinet dit dossier hoog op de agenda zet. Volgens Baarsma ontkomt Nederland er niet aan scherpe keuzes te maken: welke sectoren voegen de meeste waarde toe, met het minste beslag op mensen, ruimte en milieu? Dit betekent dat er hoe dan ook lastige beslissingen genomen moeten worden. Uitstel lijkt in ieder geval geen optie wil Nederland niet nóg verder wegglijden op de ondernemingsladder.