De cao is verlopen. Wat nu?
Het komt regelmatig voor dat cao’s verlopen voordat de onderhandelingen over een nieuwe collectieve arbeidsoverkomst zijn afgerond. Dat hoeft geen groot probleem te vormen. Bij een verlopen cao geldt namelijk in veel gevallen een nawerking, waardoor de regels van kracht blijven.
Een cao is meestal voor de duur van één of twee jaar afgesloten. Toch moeten gebonden werkgevers de cao blijven toepassen als de geldigheidsduur voorbij is en er nog geen nieuwe cao tot stand is gekomen. De cao-bepalingen zijn namelijk onderdeel geworden van de arbeidsovereenkomst. Dit heet nawerking. Er zijn verschillende mogelijkheden om cao’s af te spreken (verdiepingsartikel). Zo zijn er bedrijfstakcao’s die voor grote groepen werknemers in een branche van toepassing zijn. Bedrijfstak-cao’s zijn namelijk geldig voor organisaties waarvan de werkgever een partij of lid is bij een werkgeversvereniging die deelneemt aan onderhandelingen. Een andere mogelijkheid is om als werkgever met de vakbonden over een eigen bedrijfscao te onderhandelen.
OR kan invloed uitoefenen op wat de vakbonden met de werkgevers afspreken
Voor alle bedrijfstakcao’s onderhandelen de vakorganisaties met de werkgeversverenigingen. De vakbonden laten zich daarbij vaak adviseren door landelijke commissies waarin vakbondsleden actief zijn. Dat kunnen OR-leden zijn die lid zijn van de vakbond. Zo kan de OR invloed uitoefenen op wat de vakbonden met de werkgevers afspreken. Ook bij bedrijfscao’s zijn de bonden de aangewezen overlegpartners om over de arbeidsvoorwaarden met de bestuurder te onderhandelen, maar onder voorwaarden kan de OR dat ook doen. In dat geval is er geen sprake van een cao, maar van een eigen arbeidsvoorwaardenregeling (avr). De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) kan besluiten om cao’s algemeen verbindend te verklaren (avv). Door zo’n avv zijn alle bedrijven in de branche (aangesloten of níet bij de partijen die de cao hebben afgesloten) verplicht om de cao na te leven. Als er voor een bedrijfstak een cao van toepassing is, is er daarom geen mogelijkheid om een eigen avr af te spreken. Daarvan kan alleen sprake zijn als er voor de organisatie geen cao en avv van toepassing zijn.
Cao kan bevoegdheden OR beperken maar ook uitbreiden
Naast de eventuele rol van de OR bij de totstandkoming van de cao, kan een cao de OR-bevoegdheden uitbreiden, maar ook beperken (verdiepingsartikelen). Als de cao veel afspraken over personele regelingen bevat, kan dit de mogelijkheden van de OR om invloed uit te oefenen flink beperken. De cao gaat namelijk vóór de bevoegdheden die de OR op grond van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) heeft, zoals het advies- of instemmingsrecht. De cao kan de OR echter ook extra bevoegdheden toekennen. Zo kunnen de onderhandelingspartners in de cao vastleggen dat de OR bijvoorbeeld bij meer onderwerpen dan de WOR voorschrijft instemmings-, advies- of overeenstemmingsrecht heeft.