Doorrekening coalitieakkoord: lastenverzwaring in box 1
Door de fiscale plannen van het nieuwe kabinet wordt de hypotheekrenteaftrek de komende jaren zelfs iets verruimd, blijkt uit een analyse van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Maar tegenover dat beperkte fiscale plusje staat wel een behoorlijke lastenverzwaring in box 1 van de inkomstenbelasting.
Het net beëdigde minderheidskabinet heeft eind januari een coalitieakkoord gepresenteerd. Zo'n politiek akkoord blinkt meestal uit in het puntsgewijs opsommen van globale maatregelen zonder al te veel concrete getallen, zodat er later nog ruimte is voor onderhandelingen. Het CPB en het PBL zijn nu echter dieper in de onderliggende cijfers gedoken, om in te schatten wat de economische en budgettaire effecten zijn van de plannen. Daar rolt bijvoorbeeld uit dat de verhoging van de Aof-premie waar werkgevers mee te maken krijgen 'taakstellend' € 1,7 miljard moet opleveren. Taakstellend wil zeggen dat de opbrengst vaststaat, en dat de Aof-premie dus naar verwachting net zo veel verhoogd wordt als nodig is om dit doel te halen.
Tarieven in box 1 omhoog
Op fiscaal gebied valt op dat er flink wordt gesleuteld aan box 1 van de inkomstenbelasting. Het is de bedoeling om de tarieven in de eerste en de tweede schijf te verhogen met ingang van 2027. En naast deze tariefsverhoging wil de coalitie ook de bijbehorende schijfgrenzen slechts beperkt aanpassen aan de inflatie. In de regel stijgen de inkomensgrenzen elk jaar mee met de inflatie, via de zogeheten tabelcorrectiefactor. Maar in plaats van het volledig toepassen (100%) van de correctiefactor wil de coalitie die in 2027 slechts met 46,8% toepassen, en in 2028 met 12%. Doordat de inkomensgrenzen minder hard stijgen, vallen belastingplichtigen eerder in een hoger tarief in box 1 en betalen zij dus meer belasting over hun inkomen.
Lastenverlichting in zorgverzekering
Volgens de analyse (pdf) van het CPB en het PBL valt de verhoging van de tarieven in box 1 veelal weg tegen een lastenverlichting die in de zorgverzekering ontstaat. Doordat het eigen risico in de zorg omhooggaat, dalen naar verwachting de nominale premies voor de zorgverzekering en de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet (Zvw). Zelfstandigen betalen deze inkomensafhankelijke Zvw-bijdrage (rekentool) zelf, en werkgevers betalen de bijdrage voor hun werknemers. De lagere premies en bijdrages leveren volgens de doorrekening een lastenverlichting op van uiteindelijk € 5,7 miljard voor gezinnen en € 1,6 miljard voor werkgevers.
Dat compenseert dus volgens de analyse goeddeels de hogere tarieven in box 1. Maar dat geldt niet voor de beperkte indexatie van de inkomensgrenzen, schrijven CPB en PBL. De plannen van de coalitie zorgen er namelijk voor dat de koopkracht in doorsnee met 0,4% per jaar daalt. En dat komt vooral door de beperkte indexatie van de schijfgrenzen en het verhogen van het eigen risico in de zorg, naar € 520 in 2030.
Hypotheekrenteaftrek licht omhoog
Er is wel nog een klein positief neveneffect van de hogere tarieven in box 1. Het levert belastingplichtigen namelijk een iets hogere hypotheekrenteaftrek op, omdat dit percentage gekoppeld is aan de tarieven in box 1. Mogelijk kan het kersverse kabinet-Jetten dat benadrukken bij de zoektocht naar meerderheden in het parlement. Want voor alle plannen geldt dat minderheidskabinet eerst op zoek moet naar voldoende steun om ze ook in daden om te kunnen omzetten.