Fiscale fout nog recht te zetten met de foutenleer?

Een ondernemer die een fout ontdekt in de fiscale winst, kan dat vaak nog herstellen in het belastingjaar zelf. Lukt dat niet, dan kan de ondernemer in het uiterste geval nog een beroep doen op de zogeheten foutenleer. Maar let op: de inspecteur kan hier óók gebruik van maken en zo jaren later nog navorderen.

De foutenleer (verdiepingsartikel) staat niet in de wet, maar is geformuleerd door de Hoge Raad. Het valt te omschrijven als een vangnet voor inspecteur en belastingplichtige om fouten nog recht te zetten als dat niet meer via de reguliere methodes kan. De foutenleer is toepasbaar in de inkomstenbelasting en in de vennootschapsbelasting. Wel moet een ondernemer door behoorlijk wat hoepels springen om uiteindelijk nog gebruik te kunnen maken van de foutenleer.

Bezwaar en beroep of navorderingsaanslag

De hoofdregel is dat een fout in de balanswaardering hersteld moet worden in het jaar waarin de fout is gemaakt. Dat kan bijvoorbeeld door in bezwaar en beroep (toolbox) te gaan tegen de aanslag. Ook kan de inspecteur nog een navorderingsaanslag opleggen om geconstateerde fouten recht te zetten. Dat kan tot 5 jaar na het belastingjaar waarin de fout is ontdekt.
Pas als de termijnen voor al deze rechtzetmethodes zijn verlopen, komt de foutenleer in beeld. En dan nog alleen voor fouten die te maken hebben met de eindbalans van de onderneming. Denk aan vermogensbestanddelen die ten onrechte tot het ondernemingvermogen of tot het privévermogen zijn gerekend. 

Herstellen in het laatste nog openstaande jaar

Als zo'n balansfout niet meer hersteld kan worden in hetzelfde jaar, schrijft de foutenleer voor dat de inspecteur de fout dan moet corrigeren in het laatste nog openstaande jaar. Zo heeft de Hoge Raad vorig jaar goedgekeurd dat de inspecteur een fout bij een bv met een vaste inrichting in België herstelde met de foutenleer. Kort gezegd was voor vrijstelling ter voorkoming van dubbele belasting voor de vaste inrichting te hoog vastgesteld. De fiscus mocht die fout voor de jaren 2004 tot en met 2012 herstellen in het jaar 2013. Zo kan de fiscus dus - onder voorwaarden - jaren later nog terugkomen op eerdere aanslagen. 
Hoge Raad, 6 juni 2025, ECLI (verkort): 850