Balans opgemaakt: geen grote impact van arbeidswet WAB

Toen de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) in 2020 werd ingevoerd, bestond er twijfel over de effectiviteit van de maatregelen. Die twijfel blijkt terecht, nu de wet officieel is geëvalueerd. De WAB heeft geen groot verschil gemaakt.

De WAB bracht per 1 januari 2020 verschillende wijzigingen met zich mee. De wet gold als vervolg op de veelbesproken Wet werk en zekerheid (WWZ) en was onder meer bedoeld om het aandeel flexwerknemers op de arbeidsmarkt terug te dringen ten opzichte van het aantal werknemers met een vast contract. Om de impact van de WAB te meten, heeft een onderzoeksconsortium onder leiding van Regioplan een evaluatie uitgevoerd. Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde onlangs het bijbehorende evaluatierapport en gaf hierop een reactie.

Ketenbepaling, transitievergoeding en WW-premies

In grote lijnen bevatte de WAB de volgende maatregelen (artikel):

• De ketenregeling (artikel) voor het recht op een vast contract ging van twee naar drie jaar.
• In plaats van na twee jaar dienstverband begon het recht op transitievergoeding bij ontslag direct vanaf de start van de arbeidsovereenkomst. Ook werd de berekening (tool) van de vergoeding versimpeld: een lang dienstverband betekende geen extra opbouw meer.
• Een nieuwe ontslaggrond, de cumulatiegrond, maakte het weer mogelijk om ontslaggronden te combineren, zij het met een cumulatievergoeding als financiële consequentie.
• Oproepkrachten kregen recht op een jaarlijks aanbod voor vaste arbeidsomvang en op een tijdige oproep voor werkzaamheden (minimaal vier dagen van tevoren).
• Payrollwerknemers werden losgekoppeld van het uitzendregime en kregen recht op dezelfde arbeidsvoorwaarden als werknemers die rechtstreeks bij de werkgever in dienst zijn.
• Werkgevers mochten voor werknemers met een vast contract een lage WW-premie betalen (infographic), terwijl voor andere werknemers een hoge WW-premie werd ingevoerd.

Veel factoren beïnvloeden aantrekkelijkheid vast contract

In welke mate deze maatregelen voor veranderingen hebben gezorgd, verschilt per maatregel. Maar in algemene zin lijken ze de arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd niet veel aantrekkelijker te hebben gemaakt voor werkgevers. De minister stipt aan dat de invloed van de wijzigingen soms ook lastig meetbaar was. Hier waren uiteenlopende redenen voor, van de ontregeling door de coronacrisis tot de arbeidsmarktkrapte tot beperkte beschikbaarheid van bruikbare data. Daar komt bij dat organisaties de nieuwe regels niet altijd (juist) toepassen en veel flexkrachten hun rechten niet goed kennen en deze niet opeisen, ook vanwege de afhankelijkheidsrelatie met hun werkgever. Wel is duidelijk dat het gebruik van payroll is afgenomen als gevolg van de gestegen kosten ervan.

Evaluatie biedt input voor nieuwe arbeidswetgeving

De minister geeft aan niet verontrust te zijn over de beperkte effecten van de WAB. De regering was zich er tijdens de uitwerking en invoering van de WAB al van bewust dat de wet geen grote effecten op de arbeidsmarkt teweeg zou brengen. De WAB moet worden gezien als eerste stap in de goede richting naar een betere balans tussen flex en vast.
De minister neemt de evaluatie mee in (de behandeling van) het nieuwe arbeidsmarktpakket. Hiertoe behoren bijvoorbeeld de maatregelen rond zzp’ers, het creëren van meer zekerheid voor flexwerkers, versoepeling van re-integratieregels en personeelsbehoud tijdens een crisis.