OR kan stem van zwijgende werknemers zijn

‘De deur staat altijd open’ is een veelgehoord credo in organisaties. Het suggereert een open bedrijfscultuur waar alles bespreekbaar is. Veel werknemers kiezen er echter voor zich niet uit te spreken. De bestuurder, leidinggevenden, de HR-afdeling, de arboprofessional en de OR missen daarmee cruciale informatie.

Signalen vanuit de achterban zijn voor de OR een belangrijke informatiebron om te weten wat er speelt. Ook voor de bestuurder en leidinggevenden is het van belang dat werknemers aangeven waar ze tegenaan lopen of wat ze nodig hebben om hun werk goed uit te kunnen voeren. Maar werknemers spreken zich lang niet altijd uit, blijkt uit recent onderzoek van Motivaction in opdracht van trainingsbureau Zuidema onder 1.200 hoogopgeleide werkenden in Nederland.

Meer dan de helft kiest bewust voor zwijgen

Maar liefst 53% van de deelnemers aan het onderzoek gaf aan zich de maand ervoor niet te hebben uitgesproken, terwijl ze wel iets hadden willen zeggen. Het zwijgen is een bewuste keuze. Werknemers maken vooraf een inschatting van het effect van een gesprek en de gevolgen ervan voor de relatie en sfeer. Zo zwijgt 26% van de werkenden omdat zij denken dat hun inbreng toch niets zal veranderen en houdt 23% zijn mond om de relatie of de sfeer niet te verstoren.

Geen nieuws is niet altijd goed nieuws

Opvallend daarbij is dat werknemers ook niet kenbaar maken dat ze zich niet uitspreken. Daarmee lijkt het voor collega’s en leidinggevenden aan de oppervlakte alsof alles bespreekbaar is. Dat is een interessant gegeven voor de OR. Als een aanzienlijk deel van de werknemers zich niet uitspreekt in bijvoorbeeld een medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) door niet deel te nemen of door slechts wenselijke antwoorden te geven, geven de resultaten van zo’n MTO een vertekend beeld van de situatie op de werkvloer. Verwachten leidinggevenden dat werknemers eventuele knelpunten uit zichzelf aankaarten en dat ‘geen nieuws, dus goed nieuws is’, dan missen ze cruciale informatie.

Werknemers spreken zich mogelijk sneller uit tegenover de OR

De OR kan de bestuurder, maar ook de HR-medewerkers of de arboprofessional, op dit stilzwijgen wijzen en kritische kanttekeningen plaatsen bij resultaten en conclusies op basis van onderzoeken, evaluaties, teamoverleg en functioneringsgesprekken. Ze moeten er rekening mee houden dat er wel degelijk knelpunten zijn en dat ze werknemers actief moeten vragen naar wat zij vinden of nodig hebben. Bij dat laatste heeft de OR mogelijk meer succes. Werknemers voelen zich misschien veiliger om zich uit te spreken tegenover een OR-lid dan tegenover hun directe leidinggevende. De OR kan die punten van de achterban wel kenbaar maken (verdiepingsartikel) en tegelijk de anonimiteit van de werknemers bewaren. Daarnaast is het van belang om daadwerkelijk opvolging te geven aan gemelde problemen en om aan werknemers terug te koppelen wat ermee gebeurt en of er er een oplossing is. Ook moet de OR alert zijn op signalen van eventuele benadeling van werknemers die zich uitspreken. Anders werkt dat juist een zwijgcultuur in de hand.