Aantal boekenonderzoeken sinds 2016 met 70% gedaald

Het aantal boekenonderzoeken dat door de Belastingdienst wordt uitgevoerd is de afgelopen jaren flink gedaald. Voor het mkb gaat het om een afname van ruim 70%. In 2016 werden er nog 27.313 onderzoeken gedaan terwijl dat er in 2025 nog maar 7.878 waren.

De Belastingdienst kondigt een boekenonderzoek altijd van tevoren aan. Alleen de FIOD kan zonder aankondiging bij een onderneming binnenvallen, maar dan moet er wel een duidelijke en behoorlijk verwijtbare aanleiding voor zijn. Na de aankondiging is er (meestal) nog voldoende tijd voor de onderneming om zich hier goed op voor te bereiden. Maar hoe groot is de kans dat de fiscus bij je langs komt voor een onderzoek? Die kans is in ieder geval de laatste jaren flink afgenomen.

Flinke daling boekenonderzoeken in mkb

Bij het mkb daalde het aantal boekenonderzoeken van 27.013 in 2016 naar 7.878 in 2025. Dit is een afname van ruim 70%. Bij grote ondernemingen liep het aantal terug van 917 in 2016 naar 450 in 2025. Oorzaken voor deze afnames zijn onder meer dat de Belastingdienst meer inzet op dienstverlening en preventie waardoor minder toezicht achteraf nodig is, uitstroom van medewerkers en kosten boekenonderzoeken steeds meer tijd. En ook door de groei van het aantal belastingplichtigen en de groei van het aantal bezwaren blijft er steeds minder ruimte over voor controles.

Geen concrete kans gegeven voor controle

Staatssecretaris Eerenberg van Financiën wil geen concrete kans geven dat een bedrijf daadwerkelijk wordt gecontroleerd. Volgens hem kan er op basis van alleen het aantal boekenonderzoeken geen representatieve controlekans worden berekend, omdat de fiscus ook andere toezichtinstrumenten gebruikt. Zo worden de aangiften inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting bijvoorbeeld gecontroleerd met rekenregels en selectiemodules.

Betalingsachterstanden zijn hard opgelopen

De Belastingdienst heeft, naast de afname van het aantal boekenonderzoeken, ook te maken met oplopende betalingsachterstanden. Eind september 2026 stond de teller op € 19,97 miljard tegenover € 10,90 miljard in januari 2023. Een grote oorzaak van deze toename ligt in het afbreken van de coronabetalingsregelingen. Hierbij gaat het al om ongeveer € 7 miljard.