Een pilot is geen vrijbrief voor veranderingen

Werkgevers moeten meebewegen met allerlei ontwikkelingen in de markt. Om als bedrijf toekomstbestendig te blijven, zal de werkgever regelmatig veranderingen moeten doorvoeren. Een pilot is een handig middel om bijvoorbeeld te testen of een werkproces efficiënter ingericht kan worden. De ondernemingsraad (OR) moet daarbij goed oppassen dat de bestuurder geen wijzigingen doorvoert die lastig terug te draaien zijn.

Met een pilot test een werkgever gedurende een bepaalde periode of een andere manier van werken beter uitpakt. De OR moet alert zijn als de bestuurder zo’n pilot wil houden. Een pilot heeft namelijk vaak betrekking op belangrijke organisatorische besluiten, zoals de invoering van nieuwe technologie, of op personele regelingen, zoals een wijziging van de werktijden of beloningssystematiek. Bij veel van deze voorgenomen veranderingen heeft de OR adviesrecht (artikel 25 WOR) of instemmingsrecht (artikel 27 WOR).

Wanneer is een pilot advies- of instemmingsplichtig?

De bestuurder mag een pilot alleen starten als het gaat om een afgebakende periode en de betrokkenen vrijwillig instemmen met de tijdelijke veranderingen. Als de bestuurder de werknemers wil verplichten om aanpassingen te accepteren – ook al is dat tijdelijk – moet hij de OR altijd eerst om advies, soms zelfs om instemming vragen. Voor veel ondernemingsraden én bestuurders is echter nogal eens onduidelijk of een tijdelijke verandering advies- of instemmingsplichtig is. Als richtlijn kun je aanhouden dat een besluit – en dat geldt ook voor pilots – advies- of instemmingsplichtig is zodra de verandering:

• onomkeerbaar is; en/of
• grote gevolgen heeft voor het betrokken personeel; en/of
• automatisch tot een blijvende invoering kan leiden.

Het is verstandig dat de bestuurder een voorgenomen pilot altijd eerst voorlegt aan de OR. Daarmee voorkom je discussies achteraf.

Kritische vragen en duidelijke criteria helpen OR bij uiteindelijk advies

Informeert de bestuurder de OR over een pilot? Stel de bestuurder dan kritische vragen en eis de betrokkenheid van de OR bij de pilot. De bestuurder voert de proef immers uit om te zien of het succesvol genoeg is om op grotere schaal door te voeren. Maak met de bestuurder duidelijke afspraken over hoe hij de OR bij de pilot betrekt, de duur van de pilot, hoe hij de OR informeert over de resultaten ervan en de eventuele vervolgacties naar aanleiding van de pilot. Stel in overleg met de bestuurder ook heldere criteria op om het succes van de pilot te kunnen beoordelen. Deze criteria helpen de OR om in een later stadium tot een advies te komen over de eventuele structurele wijzigingen naar aanleiding van de uitgevoerde pilot. Het staat de OR ook altijd vrij om de bestuurder ongevraagd advies te geven op basis van het initiatiefrecht (artikel 23, lid 3 WOR).