Clausules in zzp-contracten leggen risico’s bij zzp’ers

Vanwege de handhaving op schijnzelfstandigheid proberen opdrachtgevers nu vaker om financiële risico’s naar zzp’ers door te schuiven. Dit gebeurt door middel van clausules in overeenkomsten, waar soms geen juridische basis voor bestaat.

Er lijkt geen week voorbij te gaan zonder nieuws rondom de handhaving op schijnzelfstandigheid. Ditmaal was het de NOS die een issue voor het voetlicht bracht: sinds dit jaar treffen zzp’ers in overeenkomsten van opdracht vaker clausules aan waarin staat dat hun opdrachtgever boetes en naheffingen op de zzp’er kan verhalen. De opdrachtgever kan met die financiële risico’s te maken krijgen als blijkt dat de zzp’er in de praktijk als werknemer werkzaam is en dus als schijnzelfstandige functioneert. Wel zijn boetes dit jaar in principe nog niet aan de orde.

Clausules kunnen onwettig zijn

De NOS nam diverse overeenkomsten onder de loep en concludeerde dat de clausules de zzp’ers duizenden euro’s aan kosten kunnen bezorgen. Belangenverenigingen en juristen zien de clausules bijvoorbeeld in de zakelijke dienstverlening en ICT vaker terugkomen, sectoren waar veel zzp’ers bij een onderhandeling wel wat in de melk te brokkelen hebben. Een belangrijke waarschuwing, voor zowel opdrachtgevers als zzp’ers, is dat de contractuele bepalingen soms onwettig zijn en daardoor niet rechtsgeldig. Een ondertekening van de overeenkomst door de zzp’er maakt hierbij geen verschil. Maar dat moet de zzp’er dan wel net weten.
Kosten die een opdrachtgever (werkgever) niet mag verhalen op de zzp’er (werknemer), zijn de inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringwet en premies werknemersverzekeringen (met uitzondering van maximaal 50% van de WGA-premie). Naheffingen hierop van de Belastingdienst mogen dus ook niet voor rekening van de zzp’er komen.

Loonheffing is wel te verhalen

Voor sommige zaken geldt geen wettelijk verhaalsverbod, zoals de loonbelasting en premies volksverzekeringen. De werkende kan dit verrekenen met zijn inkomstenbelasting. Ook boetes van de fiscus zijn in principe wel te verhalen, al stippen juristen aan dat een rechter kan oordelen dat het verhalen van een boete ingaat tegen ‘de maatstaven van redelijkheid en billijkheid.’ Opdrachtgevers kiezen mogelijk voor een verhaalsbeding omdat de kwalificatie van de arbeidsrelatie niet volledig in hun handen ligt. Zo kunnen ze niet beïnvloeden of de zzp’er zich als ondernemer gedraagt.

Zzp’ers zoeken naar alternatieven

Sommige opdrachtgevers besluiten om niet met een zzp’er te werken als deze een verhaalsbeding weigert, ook als zij weten dat de clausule niet rechtsgeldig is. Zzp’ers lopen dan werk mis. Veel zelfstandigen zijn vanwege de veranderingen op zoek gegaan naar werk in loondienst; Nationale Vacaturebank constateerde onlangs dat het aantal sollicitaties dit jaar sterk is toegenomen en ziet de handhaving op schijnzelfstandigheid (toolbox) als belangrijke oorzaak hiervan.
In het NOS-artikel krijgen opdrachtgevers het advies de arbeidsrelatie inhoudelijk aan te passen, om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Verhaalsbedingen worden afgedaan als ‘schijnoplossingen’.