Veel manieren om onwaarheden in een cv op te sporen

Voormalig Tweede Kamerlid en kandidaat-staatssecretaris Nathalie van Berkel kwam groot in het nieuws met (vermeende) leugens in haar cv. Werkgevers kunnen op diverse manieren voorkomen dat een sollicitant met een ‘opgeleukt’ cv werknemer wordt of blijft.

De Volkskrant maakte onlangs wereldkundig dat het cv van Van Berkel (D66) op LinkedIn onjuiste informatie bevatte. Zo stonden er diverse studies op, die ze geen van allen had afgerond. Voor één studie had ze zelfs alleen een toelatingstraject doorlopen. De studies werden ook vermeld in officiële overheidspublicaties. Hoewel Van Berkel volgens D66-leider Rob Jetten intern altijd eerlijk is geweest over de niet-afgeronde opleidingen, besloot ze zich toch terug te trekken als kandidaat-staatssecretaris en haar ontslag in te dienen als Tweede Kamerlid.  

Duidelijkheid in vacaturetekst

Nu valt te bediscussiëren of er in het geval van Van Berkel sprake is van een (te) rooskleurige voorstelling van zaken – ze heeft de studies immers ‘gevolgd’ – of van klare leugens. Zeker is dat beide vormen in de praktijk vaker voorkomen. Er zijn een aantal maatregelen die een werkgever kan nemen om onwaarheden van sollicitanten te openbaren. Dat begint met duidelijkheid in de vacaturetekst. Is het gevolgd hebben van een bepaalde opleiding, een daadwerkelijk diploma voor die opleiding of een zeker werk- en denkniveau gewenst of vereist? Ook een niet-afgeronde opleiding kan immers waarde hebben vanwege de tijdens de studie opgedane kennis en vaardigheden. Is een diploma vereist, dan kan de sollicitant tijdens (of vóór) een sollicitatiegesprek nadrukkelijk gevraagd worden of het diploma behaald is. Vragen die relevant zijn voor de uitoefening van de functie, moet de sollicitant in principe naar waarheid beantwoorden; hij mag niet liegen over zijn gevolgde opleidingen of behaalde diploma’s (of zijn arbeidsverleden).

Vragen om origineel diploma

Tijdens het sollicitatietraject kan de werkgever de sollicitant ook vragen om de originele versie van zijn diploma’s of certificaten. Heeft de sollicitant deze niet meer, dan kan hij gewaarmerkte kopieën opvragen bij de opleidingsinstantie of via het diplomaregister van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Een digitale kopie van een diploma is te controleren met de tool van DUO, en ook een papieren kopie heeft zo zijn echtheidskenmerken (infographic).

Social media controleren mag niet zomaar

Een sollicitant kan natuurlijk over meer liegen dan alleen opleidingen en diploma’s. Bijvoorbeeld over zijn werkervaring of identiteit, of over zijn eventuele strafrechtelijke verleden. Een referentiecheck, identiteitscontrole (tool) en het opvragen van een verklaring omtrent het gedrag (VOG) (infographic) kunnen dergelijke leugens blootleggen. Wat niet mag, is ‘zomaar’ de social media van een sollicitant (of werknemer) controleren. Er zijn ook screeningsbureaus die kunnen controleren of het cv van een sollicitant overeenkomt met de waarheid.

Ontbindende voorwaarde in arbeidsovereenkomst

Glipt een liegende sollicitant ondanks alle voorzorgsmaatregelen door de mazen en komt hij in dienst, dan betekent dat niet dat het kwaad direct geschied is. Het is onder voorwaarden namelijk mogelijk om een ontbindende voorwaarde in de arbeidsovereenkomst op te nemen. Daarin kan bijvoorbeeld worden bepaald dat als een werknemer binnen een bepaalde termijn géén rechtsgeldig(e) diploma of VOG overlegt, de arbeidsovereenkomst direct van rechtswege eindigt. Een rechtsgeldige ontbindende voorwaarde moet aan strenge eisen voldoen.

Ontslag op staande voet

Daarnaast kan een dringende reden voor een ontslag op staande voet (artikel) ontstaan als de sollicitant liegt over noodzakelijke opleidingen of diploma’s of de wijze waarop zijn vorige arbeidsovereenkomst is geëindigd. Dit is wel weer afhankelijk van de omstandigheden: als een werknemer jarenlang goed heeft gefunctioneerd, is het ontslag misschien niet meer gerechtvaardigd. Mogelijk is een ontbindingsverzoek wegens verwijtbaar handelen of een verstoorde arbeidsrelatie daarom een slimmere zet. Ook moet te bewijzen zijn dat bij de sollicitatie de noodzaak van een bepaald diploma helder was. Werkgevers doen er goed aan zich juridisch goed te laten informeren over de mogelijke sancties voor een werknemer die blijkt te hebben gelogen bij zijn sollicitatie.