Bond: OR moet goede afspraken maken over AI-gebruik

Vakbond VCP dringt erop aan dat vakbonden en ondernemingsraden met werkgevers in gesprek gaan over het gebruik van AI op de werkvloer. De vakbond publiceerde een handreiking die de OR hierbij houvast biedt.

Kunstmatige intelligentie (AI) speelt een steeds grotere rol in het bedrijfsleven. Volgens de Vakcentrale voor Professionals (VCP) is het van belang dat werknemersvertegenwoordigers, zoals vakbonden en ondernemingsraden, zich inspannen voor een verantwoorde en menswaardige inzet van AI op de werkvloer. De vakbond publiceerde onlangs de Handreiking AI en vakbondswerk (pdf), die houvast biedt bij het maken van goede afspraken over AI-gebruik. In cao’s kunnen de vakbonden hier sectorbrede afspraken over maken; in de organisatie kan de OR zorgen voor beleid dat aansluit op de situatie in de organisatie.

Inzet van AI kan werkdruk verhogen

Veel werknemers vrezen dat door AI banen zullen verdwijnen, maar in de praktijk verandert de inzet van AI de aard van veel banen. Met name eenvoudige of routinetaken worden steeds meer door AI gedaan. Dat heeft voor- en nadelen. Zo kan AI veel taken sneller of efficiënter uitvoeren, wat een forse tijdsbesparing kan opleveren. Maar als de werkgever daarom een hogere productiviteit verwacht, kan het de werkdruk flink verhogen. Zeker als de eenvoudiger taken wegvallen en er vooral complexere taken voor de werknemer overblijven. De toepassing van AI kan het werk dan een stuk intensiever maken.

OR moet pleiten voor duidelijk AI-beleid

De OR doet er goed aan om met de bestuurder in gesprek te gaan over het gebruik van AI op de werkvloer. De OR kan aandringen op helder AI-beleid (toolbox). Daarbij moet niet alleen aandacht zijn voor de gevolgen voor (de werkzaamheden van) werknemers, maar ook voor bijvoorbeeld (om)scholing, bijscholing en een leven lang ontwikkelen, zodat werknemers meekunnen in de digitale transitie, en een verantwoord gebruik van AI. Zo moet bij de werving en selectie of de beoordeling van het functioneren van werknemers de verantwoordelijkheid bij de mens blijven liggen en niet (volledig) aan algoritmes worden overgelaten. Dat menselijk toezicht moet ook worden verankerd in het beleid.

Ook als de organisatie AI nog niet of nauwelijks gebruikt

Volgens VCP is de inzet van AI pas geslaagd als het niet alleen zorgt voor meer efficiëntie, maar ook voor een betere kwaliteit van het werk, met bijvoorbeeld meer autonomie, veiligheid en professionele verantwoordelijkheid voor werknemers. De OR kan daaraan bijdragen (verdiepingsartikel). Ook als de organisatie AI nog maar beperkt gebruikt. De handleiding van VCP is dan een goede aanleiding om met de bestuurder in gesprek te gaan. De OR kan het AI-beleid agenderen voor de overlegvergadering met de bestuurder (artikel 24 WOR) of kan het initiatiefrecht (artikel 23 WOR) gebruiken om het onderwerp aan te kaarten bij de bestuurder.

Over de handreiking

De Handreiking AI en vakbondswerk sluit aan bij het SER-advies ‘AI en werk’, dat aanbeveelt om de mens en waardig werk centraal te stellen. De handreiking biedt daarvoor een overzicht op hoofdlijnen en praktische cases en checklists. De handreiking is bedoeld voor vakbondsonderhandelaars en OR-leden, maar is ook bruikbaar voor onder meer werkgevers en organisaties die geen OR hebben.