Polarisatie ook op de werkvloer te lijf gaan

Maatschappelijke ontwikkelingen die bij mensen heftige emoties oproepen, kunnen tot polarisatie leiden. Dat heeft vaak ook zijn weerslag op de werkvloer: medewerkers die zich hardmaken voor hun eigen standpunten nemen dan bijvoorbeeld meer en meer afstand van andersdenkende collega’s.

Bij polarisatie nemen tegenstellingen tussen mensen of groepen toe, en wij-zij-denken komt de samenwerking en communicatie meestal niet ten goede. Nu is diversiteit in overtuigingen en meningen niet per definitie een probleem. Het kan óók bijdragen aan innovatie, betere besluitvorming en groepsdenken voorkomen. Verschillen worden schadelijk wanneer standpunten verharden en relaties onder druk komen te staan. Collega’s kunnen elkaar dan gaan vermijden, wantrouwen of uitsluitend beoordelen op hun opvattingen en niet op hun functioneren en arbeidsethos.

Van jij-bakken en geruchten tot afzondering

Polarisatie ontwikkelt zich meestal geleidelijk en is onder meer te herkennen aan de volgende signalen:

• het ontstaan van groepjes binnen teams;
• minder samenwerking tussen collega’s;
• discussies die persoonlijk (jij-bakken) in plaats van inhoudelijk worden;
• minder ruimte voelen en aarzelen om vrijuit een mening te geven;
• geruchten, roddelen en negatieve beeldvorming;
• medewerkers die zich afzonderen.

Stereotypen en generalisaties vermijden

Door spanningen vroegtijdig te signaleren en hierover in gesprek te gaan, kan de toon tussen collega’s worden gematigd. Stimuleer nieuwsgierigheid naar andere standpunten en zorg dat stereotypen (tool) en generalisaties vermeden worden. Besteed aandacht aan de emoties achter meningen en maak afspraken over omgangsnormen; dat draagt bij aan de psychologische veiligheid (tool) op de werkvloer. Het helpt ook om de nadruk te leggen op gezamenlijke doelen en gedeelde belangen. En besef dat leidinggevenden altijd een voorbeeldfunctie hebben.

Ondersteuning nodig in complexe situaties

Als de situatie complex is of emoties erg hoog oplopen, kan ondersteuning van de HR-afdeling, een vertrouwenspersoon of een externe mediator waardevol zijn. Het doel is niet om álle verschillen weg te nemen; dat kan meestal niet eens én de vrijheid van meningsuiting (artikel) is een groot goed. Maar als je ervoor kunt zorgen dat medewerkers ondanks hun verschillen respectvol en effectief samenwerken, is er al veel gewonnen.

Dit nieuwsartikel is geschreven door Jacco van den Berg, Van den Berg Training & Advies, e-mail: [email protected].