Onderzoek naar financiële prikkels voor preventie

De Stichting Economisch Onderzoek (SEO) heeft in opdracht van het ministerie van SZW onderzocht welke financiële prikkels werkgevers kunnen stimuleren om meer in preventie te investeren. Een van de onderzochte prikkels is een verplicht preventiebudget.

Het onderzoek Prikkels voor preventie op de werkvloer vloeit voort uit de Voortgangsbrief Gezond en veilig werken in juni 2026 van minister Aartsen van Werk en Participatie. Daarin staan maatregelen om werkgevers aan te zetten tot meer preventie van arbeidsongevallen en beroepsziekten. In het onderzoek zijn in een eerste fase de bestaande financiële prikkels geanalyseerd en is een overzicht gemaakt van mogelijke nieuwe prikkels. In de tweede fase zijn samen met de sociale partners drie beleidsopties uitgekozen om verder te onderzoeken:

• een verplicht preventiebudget;
• ondersteuning via brancheverenigingen;
• een verplichte aansprakelijkheidsverzekering voor arbeidsongevallen en beroepsziekten.

Als reden om niet (meer) in preventie te investeren noemen werkgevers gebrek aan kennis, capaciteit en expertise. Ook vinden ze de arboregelgeving te complex. Financiële beleidsprikkels die deze belemmeringen weten weg te nemen, zullen het meeste effect hebben.

Ondersteuning via brancheorganisaties

Via een vragenlijst onder 971 werkgevers, 8 verdiepende interviews met werkgevers en 4 focusgroepen met kerndeskundigen, preventiemedewerkers en brancheorganisaties is gevraagd welke optie het effectiefst lijkt. Ondersteuning via brancheverenigingen werd het positiefst beoordeeld. Via een overheidssubsidie zouden brancheorganisaties werkgevers in hun branche kunnen helpen bij het voldoen aan de arboverplichtingen en bij het nemen van preventieve maatregelen. Het instellen van een verplicht preventiebudget voor werkgevers lijkt het minst kansrijk. Dit kan een ‘afvinkcultuur’ in de hand werken, waarbij voldoen aan de formele eisen belangrijker wordt dan het daadwerkelijk wegnemen van de arbeidsrisico’s.

Preventiemedewerkers positief over preventiebudget

Preventiemedewerkers die voor dit onderzoek bevraagd zijn, oordelen positiever over een verplicht preventiebudget. Zij wijzen erop dat dit kan bijdragen aan het beter verankeren van preventie in de organisatie. Dat is belangrijk, omdat preventie geen tijdelijk project is, maar om continue aandacht vraagt. Het effect van de financiële prikkel van een verplichte aansprakelijkheidsverzekering lijkt beperkt. Een aansprakelijkheidsverzekering dekt werkgevers tegen schadeclaims vanwege een arbeidsongeval of langdurige arbeidsongeschiktheid. Dit zal eerder leiden tot minder dan tot meer investeringen in preventie. Werkgevers zijn toch gedekt en bovendien doet eventuele gezondheidsschade bij werknemers als gevolg van blootstelling aan risico’s op het werk zich vaak na langere tijd voor.