Aanzienlijke loonsverhogingen door arbeidsmarktkrapte
Hoewel de inflatie al lange tijd niet meer zo hoog is als tijdens de energiecrisis in 2022, spreken cao-partijen nog altijd relatief hoge loonstijgingen af. Ook in 2027 willen de vakbonden weer hoog inzetten, tot ergernis van de werkgeversverenigingen.
Op Prinsjesdag publiceert het Centraal Planbureau (CPB) standaard de Macro Economische Verkenning (MEV). Hierin maakt het CPB een inschatting van de economische ontwikkelingen in het komende jaar. Het CPB raamt dat de cao-lonen in 2027 met gemiddeld 3,8% omhooggaan. Dit jaar is de loongroei nog iets steviger: 4,2%. De inflatie blijft naar verwachting in zowel 2026 als 2027 onder de loongroei, zo rond de 3%. Eerder werd een afname verwacht, maar de brandstofprijzen stuwen de inflatie op. Het CPB benadrukt dat de cijfers hoogst onzeker zijn, en afhankelijk van de geopolitieke ontwikkelingen. De koopkrachtplus die het CPB voor 2026 verwachtte, wordt grotendeels teniet gedaan door de inflatie. In 2027 daalt de koopkracht zelfs licht. Het CPB schat in dat de loongroei de inflatie in combinatie met de lastenverzwaringen niet kan bijbenen.
Vakbonden zetten voor de lonen wederom hoog in
Dat vakbonden nog steeds behoorlijke loonstijgingen weten uit te onderhandelen, heeft niet alleen met de inflatie te maken, maar ook met de arbeidsmarkt, die relatief krap blijft. Werkgevers en sectoren strijden met elkaar om personeel, en de lonen moeten daarin mee. Aansluitend heeft FNV – als de grootste vakbond van Nederland – voorafgaand aan Prinsjesdag laten weten in 2027 in te zetten op een loonstijging in de cao’s van 5,5% én € 80 per maand extra. Dit tweede deel moet ervoor zorgen dat de laagste inkomens er meer op vooruitgaan dan de hoogste. De looneis is inclusief automatische prijscompensatie (het meestijgen van de lonen met de inflatie). Net als in eerdere jaren is vakbond CNV iets gematigder, met een ‘loonvraag’ van 3 tot 5,5%. Daarnaast wil CNV standaard een reiskostenvergoeding van minimaal € 0,25 per kilometer.
Werkgevers vrezen voor hun concurrentiepositie
De werkgeverspartijen uitten al langer hun zorgen over de forse loonstijgingen. Gezien de huidige onzekerheden en economische omstandigheden zou het niet verstandig zijn om zo veel focus te leggen op loongroei, die ook zou bijdragen aan de inflatie. Die boodschap hebben AWVN, VNO-NCW en MKB-Nederland nu nog eens herhaald. Er zou vooral eerst moeten worden geïnvesteerd in het ‘verdienvermogen’ van Nederland. Daardoor ontstaat meer ruimte voor goede arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheid. De werkgeversverenigingen willen bijvoorbeeld meer afspraken over opleiding en ontwikkeling. Loonafspraken zouden meer moeten worden afgestemd op de situatie per sector en organisatie. Of dat gaat lukken, zal volgend jaar blijken. Dan wordt duidelijk wat de verschillende voornemens van cao-partijen voor individuele werkgevers en werknemers gaan betekenen.