4.5 Klokkenluidersregeling
vakbond
Iedereen, dus ook een zzp’er, kan tijdens zijn werkzaamheden te maken krijgen met misstanden of deze signaleren. De Wet bescherming klokkenluiders (WBK) biedt dan ook alle personen bescherming die in welke vorm dan ook werkgerelateerde activiteiten voor de organisatie verrichten. Ook geldt de bescherming voor de personen die de melder bijstaan of uit de nabije kring van de melder, zoals vertrouwenspersonen en vakbondsvertegenwoordigers, interne onderzoekers en familieleden.
De OR heeft op grond van artikel, 27, lid 1m WOR instemmingsrecht bij het wijzigen, invoeren of intrekken van de klokkenluidersregeling.
4.5.1 Wettelijke plicht
protocol
EU-recht
Nederlandse organisaties met 50 werknemers of meer zijn op grond van de WBK verplicht om een protocol te hebben voor het melden van:
- een (dreiging van) schending van wettelijke voorschriften of interne regels van een organisatie;
- vermoedens van een (dreiging van) schending van het EU-recht. Hieronder vallen ook misstanden op het gebied van de volksgezondheid, productveiligheid, milieubescherming en bescherming van persoonsgegevens.
Het moet gaan om iets wat de melder zelf heeft opgemerkt en waarbij het maatschappelijk belang in het geding is.
De verplichting om misstanden binnen de organisatie te melden, geldt ook voor kleine organisaties met minder dan 50 werknemers die zich bezighouden met financiële dienstverlening, burgerluchtvaart, maritieme arbeid of offshore olie- en gasactiviteiten.
4.5.2 Geen benadeling van de melder
ontslag
discriminatie
beëindiging overeenkomst
Maar wat houdt deze bescherming dan in? Een melder van een (vermoeden van een) misstand mag geen nadeel ondervinden van zijn melding. Hieronder valt élke vorm van benadeling. Denk aan schorsing, ontslag, demotie, onthouden van promotie en overplaatsing. De melder mag naar aanleiding van zijn melding ook geen negatieve beoordeling of een schriftelijke berisping krijgen. Ook discriminatie, intimidatie, pesterijen of uitsluiting, smaad of laster, voortijdige beëindiging van een overeenkomst voor het leveren van goederen of diensten, of intrekking van een vergunning is verboden. De melder hoeft slechts aan te tonen dat hij op redelijke gronden een melding heeft gedaan en dat hij is benadeeld. Het is aan de opdrachtgever/werkgever om aan te tonen dat de benadeling niet het gevolg is van de melding.
Toezicht- en sanctiemogelijkheden
implementatie
Veel klokkenluiders krijgen na hun melding nog altijd te maken met benadeling op het werk. Daarom pleit het Huis voor Klokkenluiders voor een volledige implementatie van de WBK. Daarmee zou het Huis de wettelijke taak en bevoegdheden krijgen om toezicht te houden en waar nodig sancties op te leggen. De WBK, die in 2023 de Wet Huis voor klokkenluiders heeft vervangen, is grotendeels in werking getreden. Alleen de toezicht- en sanctiemogelijkheden en de wijze waarop anoniem melding gedaan kan worden, moeten nog verder worden uitgewerkt.