2.4 Wetenschappelijke inzichten en onderzoeken
dag-nachtritme
toenemen
De gezondheidsrisico’s van nachtwerk zijn gebaseerd op tientallen jaren internationaal wetenschappelijk onderzoek. Nachtwerk behoort tot de meest onderzochte arbeidsomstandigheden, juist omdat het raakt aan een fundamenteel biologisch mechanisme: het dag-nachtritme. De wetenschap erkent nachtwerk als een relevante gezondheidsrisicofactor. De meeste lichamelijke en mentale risico’s door nachtarbeid zijn cumulatief: ze nemen toe met de duur, frequentie en ongunstigheid van de blootstelling.
2.4.1 Chronobiologie
reageren
Een belangrijk wetenschappelijk vakgebied binnen het onderzoek naar nachtwerk is de chronobiologie. Deze discipline bestudeert hoe biologische processen in de tijd zijn georganiseerd. Chronobiologisch onderzoek laat zien dat niet alleen wat je doet belangrijk is, maar ook wanneer. Zo reageren organen verschillend op belasting, afhankelijk van het tijdstip van de dag. Dit verklaart waarom dezelfde werkzaamheden ’s nachts een andere impact hebben dan overdag.
Nachtwerk kan niet gelijkgesteld worden aan dagwerk met een andere kloktijd. De belasting is kwalitatief anders, ook als de taakinhoud identiek is.
2.4.2 Individuele verschillen
preventiebeleid
Wetenschappelijk onderzoek laat ook zien dat er individuele verschillen bestaan in hoe mensen reageren op nachtwerk. Leeftijd, genetische factoren, chronotype (ochtend- of avondmens) en leefstijl beïnvloeden de mate waarin klachten ontstaan. Deze verschillen betekenen echter niet dat nachtwerk voor sommige mensen ‘veilig’ is. Ook bij werknemers die zich subjectief goed voelen, blijven biologische ontregelingen meetbaar. De afwezigheid van klachten op korte termijn zegt weinig over risico’s op lange termijn. Het preventiebeleid moet zich daarom richten op het verminderen van blootstelling en het verbeteren van de randvoorwaarden.