1.1 Nachtarbeid

nachtdienst

Nachtarbeid verwijst naar werk dat ’s nachts plaatsvindt. Volgens de Arbeidstijdenwet (ATW) is daar sprake van als je tussen 00.00 uur ’s nachts en 6.00 uur in de ochtend één uur of meer werkt. Iemand die regelmatig binnen deze tijden werkt – zoals een verpleegkundige met nachtdiensten of een procesoperator in een continue productieomgeving – wordt als nachtwerker beschouwd. Nachtarbeid staat zelden op zichzelf. Vaak maakt het deel uit van een ploegendienst of wordt het gecombineerd met oproepdiensten die samen het ritme van de 24 uursorganisatie vormen.

1.1.1 Ploegendienst

Bij een ploegendienst wisselen verschillende groepen werknemers (ploegen) elkaar af om de productie of dienstverlening 24 uur per dag door te laten lopen. Denk aan een drieploegendienst of zelfs een vijfploegendienst, waarbij werknemers volgens een vast schema dag-, avond- en nachtdienst afwisselen. Zo kan een fabriek continu blijven draaien, ook als anderen slapen.

1.1.2 Oproepdiensten

handelen

aansluitend

Om de continuïteit van een organisatie te waarborgen en om snel te kunnen handelen bij calamiteiten, zijn er verschillende oproepdiensten die maximaal 24 uur duren. Het kan dan ook voorkomen dat je ‘s nachts moet werken. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging, niet alleen met het oog op de wet- en regelgeving, maar ook voor de werk-privébalans. In het Arbeidstijdenbesluit staan de volgende oproepdiensten:

• Consignatiedienst: de werknemer moet bereikbaar zijn voor oproepen, maar kan zijn tijd verder vrij besteden.
• Bereikbaarheidsdienst: de werknemer is – vaak aansluitend of voorafgaand aan een gewone dienst – een aaneengesloten periode van maximaal 24 uur, thuis of op een andere afgesproken locatie, bereikbaar om bij een oproep zo spoedig mogelijk het werk te doen.
• Aanwezigheidsdienst: een aaneengesloten periode van ten hoogste 24 uur, waarin de werknemer, vaak naast de gewone dienst, verplicht op het werk aanwezig moet zijn om bij een oproep zo spoedig mogelijk het werk te doen.

1.1.3 Onregelmatige diensten

weekend

Onregelmatige diensten wijken af van de reguliere kantoortijden (9.00 uur tot 17.00 uur), zoals vroeg in de ochtend, laat in de avond of in het weekend. Bijvoorbeeld in de horeca, bij hulpdiensten en in het openbaar vervoer komen onregelmatige diensten vaak voor. Niet alle onregelmatige diensten zijn nachtarbeid, maar vaak lopen ze er wel in over, bijvoorbeeld als een dienst tot diep in de nacht doorgaat.