7.2 Benutten van de RI&E

hulpmiddel

werkproces

Een actuele RI&E is wettelijk verplicht, maar bij nachtwerk is de RI&E vooral waardevol als preventief instrument. Juist omdat de risico’s van nachtwerk voor een deel acuut en voor een deel geleidelijk ontstaan, is de RI&E een krachtig hulpmiddel om de belasting zichtbaar, bespreekbaar en beheersbaar te maken. In de praktijk krijgt nachtwerk in RI&E’s niet altijd expliciet aandacht, terwijl nachtwerk gepaard gaat met specifieke gezondheids- en veiligheidsrisico’s. Een goede RI&E:

• benoemt nachtwerk en oproepdiensten als apart arbeidsrisico;
• koppelt het aan gezondheid, veiligheid en prestaties;
• maakt onderscheid tussen soorten nachtwerk (incidenteel, structureel);
• benoemt bij welke functies en werkprocessen nachtwerk voorkomt.

Voor jou als arboprofessional is de RI&E een belangrijk aangrijpingspunt voor de specifieke risico’s van nachtwerk.

Risico’s

module

werkdruk

voorlichting

Vermoeidheid is het meest zichtbare risico bij nachtwerk, maar zeker niet het enige risico. Een RI&E met een module nachtarbeid en oproepdiensten kijkt naar meerdere risico’s en grondoorzaken tijdens de nacht, zoals:

• aantal en aard van nachtdiensten per functie;
• mate van blootstelling aan vermoeidheid en verstoord ritme;
• mogelijke veiligheidsrisico’s door concentratieverlies;
• toepassing van de wettelijke normen (Arbeidstijdenwet);
• mogelijkheid tot pauzeren en beschikbaarheid van rustruimten;
• psychosociale arbeidsbelasting; denk hierbij aan verstoorde werk-privébalans, ervaren werkdruk en verantwoordelijkheid, realiseren van deadlines en de ervaren druk om in vrije tijd beschikbaar te zijn;
• risico’s bij alleen werken;
• combinatie met fysiek of mentaal zwaar werk;
• beschikbaarheid bedrijfshulpverlening en beveiliging tijdens de nacht;
• verkeersveiligheid, waaronder woon-werkverkeer;
• kwetsbare groepen; zoals zwangeren, studenten, oudere werknemers, anderstaligen en werknemers met chronische aandoeningen;
• beschikbare voorlichting en begeleiding.

Onderscheid

concreet

Niet iedere nachtdienst is hetzelfde, dus maak onderscheid in de RI&E naar functie, taak en context. Bijvoorbeeld zorgmedewerkers met emotioneel belastend werk, operators in risicovolle productieprocessen, alleenwerkers buiten in de nacht en de combinatie met fysieke belasting. Hiermee voorkom je algemene maatregelen die in de praktijk onvoldoende werken. Door de risico’s bij nachtwerk concreet te benoemen, ontstaat ruimte voor gerichte maatregelen.

Waarde

aanpassing

Een RI&E heeft alleen waarde als deze leidt tot:

• een realistisch plan van aanpak met duidelijke prioriteiten;
• bij voorkeur organisatorische maatregelen, zoals aanpassing van het rooster of taakaanpassing in risicovolle uren;
• toewijzing van verantwoordelijkheden;
• periodieke evaluatie op effectiviteit.

Bij nachtwerk betekent dit dat maatregelen niet alleen op papier bestaan, maar ook zichtbaar zijn in roosters, werkafspraken en ondersteuning.

Betrekken

draagvlak

Nachtwerkers kun je bij de RI&E betrekken door ze een vragenlijst gericht op nachtwerk te laten invullen, korte interviews te houden, een klankbordgroep met nachtwerkers samen te stellen en (bijna-)incidenten tijdens de nacht te evalueren. Dit vergroot het draagvlak en de kwaliteit van de verbetermaatregelen. Bij het opstellen van een RI&E en het bepalen van passende maatregelen is het van belang ook de relatie te leggen tussen de PAGO-resultaten, verzuimanalyses en analyses van (bijna-)incidenten. Zo ontstaat een breder beeld van de risico’s bij nachtwerk en versterkt het de effectiviteit van maatregelen.

Winst

verplicht

In het plan van aanpak van de RI&E staat een overzicht van concrete maatregelen, verantwoordelijkheden en deadlines. Als arboprofessional kun je adviseren bij de prioritering. Welke maatregelen leveren de meeste veiligheids- of gezondheidswinst op? Welke zijn verplicht en welke zijn wenselijk? In samenwerking met HR en de OR vergroot je de effectiviteit van het RI&E-instrument en lever je waardevolle input voor een veilig en duurzaam nachtwerkbeleid.