U bent hier

Onderneming & Arbo
Nachtwerk6. Preventie en vitaliteit6.3 Rol van leidinggevenden en HR

6.3 Rol van leidinggevenden en HR

Dit artikel is eerder verschenen als Themadossier Arbo Rendement
Publicatiedatum: mei 2026

aanspreekpunt

belastbaarheid

voorlichtingssessie

Leidinggevenden spelen een sleutelrol in preventie en vitaliteit bij nachtwerk. Zij zijn vaak het eerste aanspreekpunt en hebben grote invloed op de gezondheidscultuur rondom nachtwerk en oproepdiensten. Van leidinggevenden mag je verwachten dat zij:

  • alert zijn op signalen van overbelasting en vermoeidheid; denk aan signalen als prikkelbaarheid, bijna-incidenten, fouten en verhoogd verzuim.
  • het gesprek voeren over belastbaarheid en gedragsveranderingen;
  • ruimte bieden voor herstel en aanpassing;
  • bewust zijn van ongezonde teamrituelen en dit bespreekbaar maken;
  • deelname aan voorlichtingssessies over leefstijl stimuleren;
  • een aanbod van gezonde voeding tijdens nachtdiensten faciliteren;
  • korte beweegmomenten tijdens de nachtdienst aanmoedigen;
  • zo nodig individuele interventies (coaching) aanbieden;
  • het gewenste voorbeeldgedrag tonen.

samenwerking

Een valkuil is dat leidinggevenden te veel vertrouwen op de zelfredzaamheid van werknemers, vermoeidheid normaliseren of de planning belangrijker vinden dan gezondheid. Preventie en vitaliteit vragen om actief ­leiderschap.

Sleutelrol

strategisch beleid

kaders

ondersteuning

Zoek de samenwerking op met HR, want HR speelt een sleutelrol in het structureel borgen van preventie en vitaliteit bij nachtwerk. Niet als losse interventies, maar als onderdeel van het strategisch beleid. HR speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen van beleid, waarin nachtwerk wordt erkend als verhoogd arborisico. Dit beleid omvat onder andere:

  • inzicht in welke werkzaamheden voor welke functies en afdelingen noodzakelijk zijn om tijdens de nacht- of oproepdiensten te doen;
  • duidelijke kaders voor roosters en herstel;
  • loopbaanmogelijkheden om uit de nachtdienst te gaan;
  • een onderzoek naar de tevredenheid van werknemers met een medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO);
  • gerichte trainingen en hulpmiddelen voor leidinggevenden;
  • duidelijke ondersteuning voor leidinggevenden bij escalatie;
  • preventie om expliciet te koppelen aan nachtwerkbeleid;
  • de resultaten uit het PAGO (zie hoofdstuk 4.2) en uit het MTO die zijn vertaald naar organisatiekeuzes;
  • vitaliteitsbeleid om af te stemmen op onregelmatig werk.

Preventie en vitaliteit vragen om afstemming en samenwerking, waarbij HR en de leidinggevenden elkaar aanvullen. HR stelt en bewaakt de kaders, de leidinggevenden signaleren en handelen in de praktijk.

Organisatorische ondersteuning bij nachtwerk en oproepdiensten is hiermee onderdeel van goed en zorgvuldig werkgeverschap. Kijk ook op rendement.nl/­arbodossier voor meer informatie en de tool over het MTO.