4.2 Arbowet en PAGO
voorlichting
Vanuit de Arbowetgeving moet nachtwerk als arbeidsrisico een onderdeel zijn van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Werknemers moeten voorlichting krijgen over de risico’s van nachtwerk en de maatregelen die deze risico’s kunnen verminderen.
4.2.1 Arbeidsgezondheidskundig onderzoek
Arbowet
Een belangrijk onderdeel van de wettelijke bescherming bij nachtwerk is het arbeidsgezondheidskundig onderzoek. De Arbowet verplicht werkgevers om nachtwerkers periodiek de mogelijkheid te bieden om hun gezondheid te laten onderzoeken. Dit onderzoek is specifiek gericht op de risico’s van nachtarbeid.
Het doel van het onderzoek is niet om werknemers te selecteren of uit te sluiten, maar om vroegtijdig gezondheidsproblemen te signaleren en preventieve maatregelen te treffen.
Aanvang
Arbobesluit
richtlijn
Iedere werknemer die voor de eerste keer in de nachtdienst gaat werken, wordt door de werkgever in de gelegenheid gesteld om vóór de aanvang van deze dienst een arbeidsgezondheidskundig onderzoek te ondergaan (artikel 2.43 Arbobesluit). Ook daarna biedt de werkgever de nachtwerkers een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) aan (artikel 18 Arbowet). Mocht uit een dergelijk onderzoek blijken dat nachtwerk gezondheidsproblemen met zich meebrengt, dan moet de werkgever maatregelen nemen om het nachtwerk te verminderen of te stoppen. In de richtlijn ‘Nachtwerk en gezondheid’ van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) uit 2020 is voor bedrijfsartsen omschreven waar een PAGO nachtarbeid inhoudelijk aan moet voldoen.
verhoogd risico
De werkgever voert een PAGO bij voorkeur eens per vier jaar uit voor alle werknemers en eens per twee jaar voor nachtwerkers met bijvoorbeeld een verhoogd risico op hart- en vaatdoeningen, diabetes type 2.
Focus
De focus voor het PAGO nachtarbeid ligt onder andere op:
- slaapkwaliteit, vermoeidheid en herstel;
- verhoogd risico op hart- en vaataandoeningen;
- verhoogd risico op stofwisselingsproblemen (bijvoorbeeld diabetes type 2);
- mentale belastbaarheid in relatie tot concentratie en alertheid;
- risicovolle arbeidsomstandigheden tijdens de nacht.
Vrijwillig
informeren
De deelname aan het PAGO is voor werknemers vrijwillig en vertrouwelijk. Voor werkgevers is het aanbieden van een PAGO nachtarbeid verplicht. Werkgevers moeten werknemers actief informeren over het recht op onderzoek en de betekenis ervan. Op basis van de uitkomst van het vragenlijstonderzoek worden werknemers uitgenodigd voor het spreekuur bij de bedrijfsarts of arbodienst voor verder onderzoek of het aanbieden van interventies.
4.2.2 Van PAGO naar beleid
rapportage
aanpassingen
De resultaten op groepsniveau zijn te benutten voor beleidsontwikkeling. Juist hier ligt een belangrijke rol voor HR en arboprofessionals. Als uit de rapportage van het PAGO blijkt dat nachtwerkers structureel klachten ervaren, is dat een signaal dat het werk of de roosters te belastend zijn. De wetgever verwacht dat een werkgever deze signalen serieus neemt en vertaalt naar aanpassingen in de organisatie van het werk. Het PAGO is daarmee geen administratieve verplichting, maar een sturingsinstrument voor gezond en veilig nachtwerkbeleid.