4.5 De rol van de ondernemingsraad
instemmingsrecht
De ondernemingsraad (OR) speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid rond nachtwerk en oproepdiensten. Volgens de Wet op de ondernemingsraden (WOR) heeft de OR instemmingsrecht bij regelingen op het gebied van arbeidstijden, arbeidsomstandigheden en verzuimbeleid. De werkgever kan niet eenzijdig beslissen over:
- invoering of uitbreiding van nachtwerk;
- wijziging van roosters;
- afspraken over rust- en hersteltijden;
- beleid rond kwetsbare groepen.
De OR heeft een belangrijke signalerende functie. Door signalen van werknemers te bundelen en bespreekbaar te maken, kan de OR bijdragen aan vroegtijdige herkenning van problemen rond nachtwerk (zie ook hoofdstuk 8).
4.5.1 Informatierecht
verzuim
Voor een effectieve rol heeft de OR toegang nodig tot informatie. De WOR geeft de OR recht op gegevens als:
- arbeidstijdenregistraties;
- rapportages over verzuim en incidenten;
- resultaten van de RI&E en het PAGO (geanonimiseerde groepsrapportage);
juridisch
Een goed functionerende OR kan nachtwerkbeleid versterken door het gesprek te voeren over niet alleen wat juridisch mag, maar ook wat gezond en veilig is.
4.5.2 Minimumkader
grenzen
Een belangrijk uitgangspunt is dat wet- en regelgeving een minimumkader vormen. Voldoen aan de wet betekent niet automatisch dat nachtwerk gezond of veilig is georganiseerd. De wet biedt grenzen, maar geen garantie voor duurzame inzetbaarheid. Voor HR, OR en arboprofessionals ligt hier een belangrijke verantwoordelijkheid. Wetgeving biedt legitimatie om het gesprek aan te gaan over beperking van nachtwerk, verbetering van roosters en bescherming van kwetsbare groepen. Het is een hulpmiddel, geen einddoel.
Door wet- en regelgeving te benaderen als fundament onder beleid, in plaats van als keurslijf, ontstaat ruimte om nachtwerk bewust en verantwoord te organiseren.
4.5.3 Vangnet
vangnet
Wet- en regelgeving rond nachtwerk en oproepdiensten weerspiegelt de erkenning dat werken in de nacht een bijzonder arbeidsrisico vormt. De Arbeidstijdenwet, de RI&E, het PAGO, toezicht door de Arbeidsinspectie en de rol van de OR zorgen met elkaar voor een vangnet om nachtwerkers te beschermen. De uitdaging voor HR, OR en arboprofessionals is om deze regels niet alleen na te leven, maar actief te benutten als basis voor gezond, veilig en duurzaam nachtwerk.
Onlangs is de Arbowet aangepast op het punt van medezeggenschap bij arbobeleid. Hierdoor kan de Arbeidsinspectie handhaven als werkgevers het verplichte overleg over arbeidsomstandigheden niet voeren.