9.1 Principes en methodes

Hoe steun jij als arboprofessional de werkgever met arbovoorlichting en -onderricht aan medewerkers? Daar zijn verschillende methodes voor.

9.1.1 De Arbowet

doeltreffend

ondersteuning

De verplichting tot het geven van voorlichting en onderricht is vastgelegd in artikel 8 van de Arbowet. In het artikel staan twee begrippen: doeltreffende voorlichting en doeltreffend onderricht. Het wetsartikel bepaalt dat de werkgever de werknemers doeltreffend moet inlichten over de:

• te verrichten werkzaamheden en daaraan verbonden risico’s,
• maatregelen die erop gericht zijn deze risico’s te voorkomen of te beperken;
• organisatie van ondersteuning door preventiemedewerker, arbodeskundigen en bedrijfshulpverlening.

instructie

De werkgever moet ook zorgen voor onderricht voor de werknemers inzake de arbeidsomstandigheden: doeltreffend en aan hun verschillende taken aangepast. De werkgever zorgt zo nodig dat ze weten hoe ze persoonlijke en andere beschermingsmiddelen moeten gebruiken.

Betekenis

Onderricht is een oude term voor onderwijs of instructie. De betekenis en het belang van doeltreffend onderricht strekken verder dan voorlichting geven. Het gaat erom dat de ‘leerling’ aangeboden informatie actief verwerkt en blijk geeft de kennis of vaardigheid te beheersen. Een moderne verwoording van onderricht kan het woord training zijn: zo lang en zo veel oefenen dat de nodige handelingen bijna vanzelf gaan.

Toezicht

waken

Het wetsartikel verplicht de werkgever ook tot toezicht. Hij waakt erover dat de medewerker het juiste doet om risico’s te voorkomen of te beperken.

Wie?

leidinggevende

Organisaties met een preventiemedewerker of een andere arboprofessional zetten deze medewerker nogal eens in voor arbovoorlichting en -onderricht op de werkvloer. Moderne opvattingen over organiseren geven aan dat preventiemedewerkers en dergelijke arbo-ondersteuners het meest renderen als ze ondersteuning geven aan mensen in de hiërarchische lijn. Het is aan de leidinggevenden om te zorgen voor arbovoorlichting en -onderricht. De leidinggevenden werken er elke dag aan om het beste uit hun mensen te halen, onder de best mogelijke condities voor het werk.

9.1.2 Diverse methodes

materiaal

campagne

Grote bedrijven en brancheorganisaties zetten veel middelen in om gezond en veilig werk onder de aandacht te brengen. Zo zijn er campagnes, zoals het voorbeeld hieronder. Veel campagnes lopen tijdelijk. Materialen als teksten, foto’s en video’s zijn vaak nog terug te vinden op de websites van branches. Het kan een aanrader zijn daarnaar te zoeken. Het materiaal kan jouw organisatie helpen bij voorlichting en onderricht.

Voorbeeld

website

Een voorbeeld van effectieve voorlichting is de campagne van branche-instituut Stigas. Die gaat over tekenbeten in de agrarische en groene sector, zoals akkerbouw en hovenierswerk. Werkenden hier lopen verhoogd risico op tekenbeten. De teek bijt in de huid om zich te vullen met bloed. Daarbij kan een parasiet in de bloedbaan komen. Dat kan leiden tot de ziekte van Lyme. Mogelijke gevolgen zijn een huid­infectie, verschijnselen van ongevoeligheid of verlamming en schade aan ruggemerg en hersens. Stigas heeft elk jaar in het tekenseizoen een voorlichtingscampagne. Deze bevat:

• een informatieve website: weekvandeteek.nl;
• posters en folders op de werkplek;
• een vragenlijst om risico’s in kaart te brengen;
• tips voor preventie en hoe te handelen bij een beet.

Simulatie

oefenen

Virtual Reality (VR) is het meest vérgaande middel voor voorlichting en onderricht. Het simuleert via een computer een omgeving of situatie. De gebruiker heeft meestal een afgesloten bril en koptelefoon op. In het werk kun je het gebruiken voor (veiligheids)training, zoals bij werken op hoogte. Verplegenden en verzorgenden oefenen er situaties met patiënten mee. Beroepschauffeurs kunnen met VR eerste trainingen krijgen in achteruitrijden op moeilijke plekken.

Realistisch

VR-training

Door modernere apparatuur en software wordt de nabootsing van situaties steeds realistischer. Het moderne VR-materieel is makkelijk te gebruiken op locatie, ook in een bescheiden ruimte zoals een bouwkeet. Gangbare toolboxmeetings lijden onder verstoring vanuit de omgeving, een VR-training niet. Inmiddels is er aanbod waarmee ook mkb-werkgevers VR-trainingen veel realistischer kunnen maken. De eigen werkplek kan gefilmd worden voor een meer levensechte simulatie.

Presentaties

De meest gangbare methode is de presentatie in het werkoverleg of de toolboxmeeting voorafgaand aan werk met enig risico. Bij voorkeur is dit een taak voor de leidinggevenden. De arboprofessional verzorgt gewoonlijk een presentatie voor de leidinggevenden.

9.1.3 Principes voor presenteren

aanbeveling

Er zijn veel consultants en trainers om je te helpen betere presentaties te geven. De essentie van hun aanbevelingen is weer te geven in vier principes. Die hanteer je voor jezelf, en je geeft ze mee aan je publiek, namelijk de leidinggevenden die hun mensen gaan informeren.

Doelgerichtheid

bewust

formuleren

Voorlichting moet een duidelijk doel hebben. Is het de bedoeling mensen zich bewust te laten worden van een risico? Of gaat het om het creëren en vergroten van hun kennis, of om hun gedrag te veranderen? Het doel scherp formuleren, zoals met de SMART-methode genoemd in hoofdstuk 5, helpt je de inhoud en vorm van de voorlichting te preciseren.

Afstemming op de doelgroep

doelgroep

Niet elke medewerker heeft dezelfde achtergrond, ervaring of taalvaardigheid. Voorlichting moet daarom afgestemd zijn op de doelgroep. Denk aan:

• taalniveau;
• culturele achtergrond;
• leeftijd en ervaring;
• specifieke risico’s per functie.

Voor diverse groepen is maatwerk essentieel. Bijvoorbeeld visuele hulpmiddelen, vertalingen of interactieve ­werkvormen.

Interactiviteit en herhaling

actief

Gebruik begrijpelijke taal, visuele ondersteuning en interactieve werkvormen, zoals powerpointpresentaties, video’s, posters, gesprekskaarten, e-learningmodules. Deze dienen vooral als opstapje voor de activiteit van de deelnemers.

Onthouden

uitvoeren

Mensen onthouden een klein beetje van wat ze lezen en een beetje meer van wat ze horen. Maar ze onthouden heel veel van wat ze zelf zeggen en uitvoeren. Zorg dus dat ze zelf goed aan het woord komen. Ze kunnen bijvoorbeeld in groepjes zaken aan elkaar uitleggen. Laat ze ook met hun handen bezig zijn.

Toepasbaarheid en opvolging

controleren

ruimte

Voorlichting moet praktisch toepasbaar zijn. Medewerkers moeten weten wat ze concreet moeten doen. Daarnaast is opvolging belangrijk: laat controleren of instructies worden nageleefd en geef positief geformuleerde reacties en verbetersuggesties. Documenteer wie welke voorlichting heeft gehad en wanneer herhaling nodig is.

Suggesties

Zorg voor een rustige omgeving, voldoende tijd en ruimte voor vragen. Betrek bijvoorbeeld preventiemedewerkers bij de uitvoering.