3.2 Achtergrond onderzoek door werkgever
beleid
Het beleid van de Arbeidsinspectie om werkgevers zelf onderzoek in te laten stellen na een ernstig arbeidsongeval heeft meerdere achtergronden.
Strafrecht: ‘schuld afschuiven’
verbetertraject
In augustus 2014 overleden bij een arbeidsongeval twee werknemers. De Arbeidsinspectie meldde de zaak bij de officier van justitie. Die bracht de organisatie voor de strafrechter. Een weduwe woonde het proces bij. Ze zag dat het vooral over ‘schuld afschuiven’ ging, nergens over voorkomen van arbeidsongevallen. Ze gebruikte haar spreekrecht om te pleiten voor een verbetertraject naast bestraffing. Daarop beloofde de organisatie voortaan elk jaar een dag het werk stil te leggen, om met allen in het bedrijf te spreken over verbetering van de veiligheid. De weduwe richtte met anderen de Stichting Arbeidsongevallen op, voor steun aan nabestaanden en slachtoffers. De Tweede Kamer nam in een motie hun idee over om ‘verbeteren boven bestraffen’ te stellen.
3.2.1 Experiment Arbeidsinspectie
intensief
zelflerend
De Arbeidsinspectie onderzocht ernstige arbeidsongevallen altijd intensief. Het aantal ernstige arbeidsongevallen is echter niet wezenlijk gedaald. De dienst heeft ook daarom enkele jaren geëxperimenteerd met zelf onderzoeken door werkgevers. Daarin bleek dat die regelmatig zelfs meer uitgeven aan nieuwe veiligheidsmaatregelen dan ze ooit aan een boete zouden hebben betaald. Zo zouden werkgevers sneller geneigd zijn onveilige situaties structureel te verbeteren. De inspecteurs zagen een zelflerend effect. Na een geleidelijke uitbouw in 2023 is het in de loop van 2024 formeel beleid geworden: de Arbeidsinspectie laat in principe na een ernstig arbeidsongeval de werkgever zélf onderzoek doen, zonder boete op te leggen voor het ongeval. Dit is niet ingegeven door gebrek aan capaciteit bij de dienst: het bezoek aan de ongevalslocatie, daar onderzoek doen en de controles op de zelfrapportage vragen net zo veel menskracht als onderzoek door de Arbeidsinspectie zelf.
3.2.2 Bewezen gunstig
werkgeversactie
Eind 2024 rapporteerde de Arbeidsinspectie over de getalsmatige uitkomsten van de proefperiode. Ze had daarvoor vervolginspecties bij ruim 500 werkgevers gedaan. De resultaten waren zeer bemoedigend:
- 97% van de werkgevers noemde in het verbeterplan bredere veiligheidsmaatregelen; dat zijn acties die verder strekken dan alleen het onderhavige ernstig arbeidsongeval.
- 84% van de werkgevers had alle maatregelen doorgevoerd die in het verbeterplan stonden.
- Bij 11% van de vervolginspecties had de inspecteur op één of meerdere onderwerpen toch een boete aangezegd of een andere maatregel genomen. Het vaakst ging dit om ontbreken van werkgeversactie tegen achterliggende oorzaken bij het ongeval.
- Bij de vervolginspecties bleek 39% van de organisaties aanvullende veiligheidsmaatregelen te hebben genomen die niet in het verbeterplan stonden. Meestal ging dit om de bredere veiligheid in de organisatie.
verhoging
De inspecteurs schatten in dat het arbeidsongeval en het vervolg bij 95% van de werkgevers hebben geleid tot een verhoging van het veiligheidsbewustzijn.