5.3 Verbeterplan

overbodig

In het verbeterplan worden de passende maatregelen gekozen en ten opzichte van elkaar geplaatst. Is er een voornemen om nieuwe arbeidsmiddelen en werkwijzen op de werkvloer brengen? Dat vraagt allereerst introductie bij de werknemers en scholing in het gebruik. Het kan gebeuren dat niet alle gedachte maatregelen uitgevoerd gaan worden. Een maatregel aan de bron kan andere overbodig maken. Zorg dat je uit kunt leggen waarom mogelijke passende maatregelen komen te vervallen. Een verbeterplan is pas goed als het:

• concrete en uitvoerbare maatregelen bevat;
• een tijdpad heeft;
• voor verbetering van de arbeidsomstandigheden zorgt, zodat in het vervolg hetzelfde (type) arbeidsongeval te voorkomen is.

5.3.1 Concreet en uitvoerbaar

uitwerking

Vaak zal scholing van medewerkers als maatregel genoemd worden. Dat is een goed voornemen, maar het volstaat niet zonder verdere uitwerking. Een goed verbeterplan geeft aan wat het scholingsonderwerp is en beschrijft de werkwijze: huur je een externe partij in voor training op de bedrijfslocatie, of gaan mensen naar een cursus elders? Ook moet duidelijk zijn welke medewerkers in aanmerking komen voor de scholing, hoe je bepaalt of ze het leerdoel hebben gehaald en of ze het geleerde in de praktijk toepassen.

Toolboxmeetings

voorlichting

Uit de documentatie van de Arbeidsinspectie blijkt dat een veel voorgenomen maatregel voorlichting door toolboxmeetings is: bijeenkomsten voorafgaand aan het risicovolle werk. Een goed verbeterplan beschrijft dit concreet: wie niet op de meeting komt, mag het werk niet doen. Aanwezigheid wordt geregistreerd en actieve deelname wordt beloond. Er zijn interactieve elementen. Leidinggevenden en managers zijn erbij en nemen actief deel.

Tijdpad

prioriteit

Een maatregel als scholing voor meerdere medewerkers heeft tijd nodig. Niet iedereen kan tegelijk op scholing. Een verbeterplan wint aan kracht als je zulke punten benoemt. Zo’n plan maakt helder welke mensen wanneer met prioriteit scholing krijgen. Ook maatregelen aan de bron, vervanging van een gevaarlijke werkprocedure, betere machines en andere arbeidsmiddelen vragen nogal tijd. In een verbeterplan zet je bijvoorbeeld uiteen hoe gekozen is voor welke nieuwe arbeidsmiddelen, wanneer die geleverd worden, en hoe ze dan in gebruik worden genomen op de werkvloer.

Beschikbaarheid

periode

Het verbeterplan hoort duidelijkheid te geven over de periode tot de nieuwe arbeidsmiddelen beschikbaar zijn. En ook welke andere maatregelen (‘lager’ in de arbeidshygiënische strategie) al genomen zijn voor passende bescherming van de mensen, welke maatregelen nog volgen, en hoe je kijkt of de beoogde bescherming daadwerkelijk tot stand komt.

5.3.2 Betere arbeidsomstandigheden

vakbond

Het verbeterplan moet voor verbetering van de arbeidsomstandigheden zorgen. Het gaat niet alleen om het oplossen van de directe oorzaken. “Tekortkomingen in organisatie, beleid, inkoop et cetera moeten ook worden aangepakt”, schrijft de Arbeidsinspectie. Kritiek van vakbonden is weleens dat werkgevers in hun arbobeleid vooral bezig zijn mensen zich aan te laten passen aan de omstandigheden, zoals met voorlichting. Voor de Arbeidsinspectie staat arbeidsomstandigheden aanpassen aan mensen voorop.

Menselijk

toezicht

schuldige

De realiteit is dat de directe oorzaak van een ernstig arbeidsongeval nogal eens ligt in een menselijke fout. Dan noteert een ongevalsonderzoeker in z’n rapportage: “de medewerker liet zich afleiden van zijn werk”. Daarbij passende maatregelen zijn voorlichting, scholing en meer toezicht, zodat medewerkers er hun hoofd bij houden. Vroeger werden arbeidsongevallen vooral gezien als verantwoordelijkheid van individuele medewerkers: brokkenmakers of sloddervossen. De mens heeft een natuurlijke neiging om een schuldige aan te wijzen bij een schadelijke gebeurtenis. Dat is onverstandig, leert de ervaring. Het aanwijzen van een zondebok heeft vrijwel nooit zin, het doet weinig recht aan de werkelijkheid en bederft de sfeer op de werkvloer.

Achterliggend

gebrek

De Arbeidsinspectie let scherp op termen als ‘een menselijke fout’. Ontstond de fout door gebrek aan voorlichting en toezicht? Was de medewerker vermoeid vanwege het steeds haperen van een (oude) machine? Was de knop voor een noodstop wel binnen zijn bereik? Kon hij bij iemand klagen?

5.3.3 Wetenschappelijke kennis

ongeval

Het RIVM analyseerde rapportages van de Arbeidsinspectie over ernstige arbeidsongevallen. Het bleek dat het overgrote deel van de ongevallen te maken had met achterliggende oorzaken. Zo constateert de Arbeidsinspectie nogal eens dat een bedrijf een grote kast heeft met alle persoonlijke beschermingsmiddelen, maar werknemers kunnen ze niet snel krijgen. Ze moeten de persoonlijke beschermingsmiddelen dagen van tevoren aanvragen met een formulier. Dat ontmoedigt de mensen.

Arbeidsrecht

sanctie

schade

Niet alleen de Arbeidsinspectie is kritisch op de woorden ‘een menselijke fout’. Het Nederlands arbeidsrecht erkent dat een werknemer weleens een fout kán maken. De werkgever moet er rekening mee houden dat dit kan gebeuren. De rechter zal een streep halen door sancties van de kant van een werkgever voor een werknemer die zich eens een keer vergist, ook al leidt dat tot een ongeval. Schade verhalen op de werknemer is juridisch uiterst moeilijk. Het Burgerlijk Wetboek zegt dat de schade veroorzaakt door een werknemer voor rekening van de werkgever komt, tenzij er bewijs is voor opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer.

Dubbel

hoogte

Het verbeterplan kan vanwege één ernstig arbeidsongeval meerdere maatregelen bevatten: voorlichting, scholing, toezicht, aanpassing werkprocedure en een nieuw arbeidsmiddel. De werkgever kan vinden dat jij als arboadviseur wel heel veel uit de kast haalt. Zijn ‘dubbele’ maatregelen nodig? Het is goed als je op de hoogte bent van wetenschappelijk onderzoek en de ervaring van veiligheidskundigen: verschillende maatregelen versterken elkaar. Succesvolle programma’s voor arboverbetering bestaan uit twee keer zoveel afzonderlijke maatregelen als niet-succesvolle.

Borging

werking

In het verbeterplan legt de werkgever vast hoe en wanneer de nieuwe maatregelen geëvalueerd zullen worden op hun werking. Verder is het belangrijk dat alle maatregelen regelmatig aandachtig geëvalueerd worden, ook met het oog op mogelijke verdere verbeteringen. Als er een ondernemingsraad is, kun je die daarbij betrekken. Mede voor zulke borging van maatregelen kun je de nieuwe acties opnemen in de RI&E. Die zal regelmatig opnieuw getoetst moeten worden.