1.1 Arbeidsongeval

plotseling

De Arbeidsomstandighedenwet definieert een arbeidsongeval in artikel 1: “een aan een werknemer in verband met het verrichten van arbeid overkomen ongewilde, plotselinge gebeurtenis, die schade aan de gezondheid tot vrijwel onmiddellijk gevolg heeft gehad en heeft geleid tot ziekteverzuim, of de dood tot vrijwel onmiddellijk gevolg heeft gehad.”

1.1.1 Uitleg definitie

gebeurtenis

omstandigheid

werk

werknemer

ongeval

De termen in de definitie zijn als volgt uit te leggen:

• Een plotselinge gebeurtenis. Het woord plotseling maakt het onderscheid met schade die geleidelijk ontstaat, zoals door een beroepsziekte.
• Gezondheidsschade. Als de ongewilde, plotselinge gebeurtenis de dood of gezondheidsschade tot gevolg heeft, valt deze onder de definitie. Het is verstandig gezondheidsschade ruim op te vatten. Wuif een sneetje in een vinger niet kleinerend weg, zorg voor een pleister en bekijk de omstandigheden: kan het misschien een volgende keer ernstiger uitpakken?
• Ziekteverzuim. De wet is duidelijk: ziekteverzuim dat voortkomt uit de gebeurtenis is een arbeidsongeval. Dit geldt ook als de getroffen werknemer niet op het verzuimspreekuur van de bedrijfsarts is geweest.
• ‘Tot vrijwel onmiddellijk gevolg’. Ook dit is ruim op te vatten. Medewerkers die een (zeer ernstig) ongeval meemaken van een andere medewerker, kunnen psychische klachten ontwikkelen. Die gaan vaak niet zomaar over. Medewerkers kunnen bang zijn dat hetzelfde hen ook kan overkomen.
• ‘In verband met het verrichten van arbeid’. Er moet een verband met het werk zijn. Gewoonlijk is dat zonder meer duidelijk, maar wat als het een ongeval in de kantine of tijdens een bedrijfsuitje betreft? Die tellen ook als arbeidsongeval vanwege het verband met het werk! Zo kan bij een beroepschauffeur een verkeersongeluk een arbeidsongeval zijn. Er kan ook plotselinge gezondheidsschade door woon-werkverkeer ontstaan. In diverse landen ziet de wet plotselinge gezondheidsschade door woon-werkverkeer als een arbeidsongeval: bijvoorbeeld als het verkeersongeluk plaatsvindt binnen de drie kwartier voor of na werktijd. In Nederland geldt dit niet; enkele verzekeringen dekken gezondheidsschade door woon-werkverkeer wel.
• Werknemersbegrip is ruim. Het gaat in de wetsteksten over de werknemer. Uitzendkrachten, ingeleende werkers, stagiairs, leerlingen en vrijwilligers gelden hier als werknemer: een ongeval bij hen met schade ‘in verband met het verrichten van arbeid’ is een arbeidsongeval. Zzp’ers die hetzelfde werk doen als werknemers, tellen hier ook als werknemers.

1.1.2 Registreren om te leren

lijst

Van een ongeval kun je leren. Lering trekken uit iets, ook al is het iets kleins, helpt groter kwaad te voorkomen. De Arbowet verplicht ook registratie van ongevallen, op een kleine schaal. Artikel 9, lid 2 stelt als verplichting voor de werkgever:

• een lijst bijhouden van arbeidsongevallen die hebben geleid tot een verzuim van meer dan drie werkdagen;
• daarop registreren van de aard en datum van het ongeval.

1.1.3 Ernstig arbeidsongeval

rapporteren

Artikel 9, lid 1 van de Arbowet bepaalt: “De werkgever meldt arbeidsongevallen die leiden tot de dood, een blijvend letsel of een ziekenhuisopname direct aan de daartoe aangewezen toezichthouder en rapporteert hierover desgevraagd zo spoedig mogelijk aan deze toezichthouder”.

Toezichthouder

onderzoek

De Nederlandse Arbeidsinspectie, kortweg Arbeidsinspectie, is aangewezen als toezichthouder. De bedoeling hiervan is tweeledig:

• De Arbeidsinspectie moet er zo nodig direct op uit kunnen gaan: om herhaling van het ernstig arbeidsongeval en gevaar voor de omgeving te voorkomen.
• De Arbeidsinspectie moet de gelegenheid hebben (zo nodig) direct onderzoek in te stellen naar de toedracht van het incident.

In Nederland zijn dit gangbare politietaken. De Arbeidsinspectie is daartoe wettelijk bevoegd én verplicht wat betreft arbeid.

Inspelen

schuldige

rapportage

De Arbeidsinspectie benadrukt dat het niet het doel is om schuldigen aan te wijzen of bewijs te verzamelen tegen de werkgever. De Arbeidsinspectie wil achterhalen wat er gebeurd is, in ieders belang. Zij gebruikt de gegevens om in te spelen op trends en nieuwe gevaren en maakt daarvoor jaar- en andere rapportages over ernstige arbeidsongevallen. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) verzorgt een database met vele jaargangen gegevens van ernstige arbeidsongevallen, en maakt rapporten over onderwerpen en sectoren. Van de deskundigen in de arbodienstverlening zijn de veiligheidskundigen bij uitstek de specialistisch adviseurs om arbeidsongevallen te voorkomen. Hun beroepsvereniging is de Nederlandse Vereniging voor Veiligheidskunde. Die zorgt voor uitwisseling en een kennisdatabase voor verbeteringen op de werkvloer.

Verschillen

blijvend

klachten

melden

gezondheid

Op de volgende punten verschilt de definitie van ernstig arbeidsongeval met die van de definitie van arbeidsongeval:

• ‘Leiden tot de dood of blijvend letsel’. Dit is het eerste verschilpunt met het bredere begrip arbeidsongeval. Niet altijd is direct in te schatten of overlijden of blijvende schade het gevolg van een arbeidsongeval zal zijn. Wil de werkgever nog een tijdje aanzien of hij het ongeval alsnog meldt en blijkt er dan later toch iets ernstigs gebeurd te zijn? Dan riskeert de werkgever een fikse boete. Een late melding of een melding onterecht achterwege laten, kan opgevat worden als onwil. De Arbeidsinspectie adviseert zekerheidshalve wél vroegtijdig te melden. Goed om te weten: chronische lichamelijke of psychische klachten vallen beide onder blijvend letsel. Ook hierbij kan het zijn dat de klachten zich aanvankelijk niet ernstig of niet blijvend laten aanzien.
• Ziekenhuisopname. Een onderzoek of korte behandeling in het ziekenhuis geeft op zich geen meldingsplicht. Een dag of nacht doorbrengen in het ziekenhuis ter observatie geldt wel als opname, en de werkgever moet de gebeurtenis als ernstig arbeidsongeval melden.
• Werknemersbegrip is ruim. Bij een ernstig arbeidsongeval geldt hetzelfde als bij een arbeidsongeval voor uitzendkrachten en anderen. Het Burgerlijk Wetboek bepaalt daarnaast dat een opdrachtgever een ernstig ongeval van een zzp’er die voor hem werkt áltijd moet melden aan de Arbeidsinspectie.
• Gegevens over gezondheid. Normaal gesproken mag een werkgever geen weet hebben van gezondheidsgegevens van een werknemer, laat staan die doorgeven aan een ander. Artikel 9, lid 4 van de Arbowet maakt hierop een uitzondering bij de verplichte ongevalsmelding aan de Arbeidsinspectie. Dit geldt sinds 1 januari 2025.

1.1.4 Bedrijfsongeval onhandig woord

materieel

betrokkene

Vaak wordt ook de term bedrijfsongeval gebruikt in plaats van arbeidsongeval. Dat is geen wettelijk begrip en het is verwarrend. Je hoort vaak ook bedrijfsongeval als term voor een ongeval met alleen materiële schade, dus schade aan gebouw, machines of producten, zonder nadelige gevolgen voor de fysieke of mentale gezondheid van betrokkenen. Om verwarring te voorkomen, worden in dit themadossier de volgende begrippen gebruikt:

• arbeidsongevallen;
• ernstige arbeidsongevallen;
• ongevallen met alleen materiële schade;
• bijna-ongevallen.