4.2 Chemische belastende factoren

werkplek

CMR-stoffen

allergie

De arbeidshygiënist is dé specialist om organisaties te ondersteunen bij het systematisch beheersen van risico’s door chemische, fysische en fysieke belastende factoren. Gevaarlijke stoffen zijn chemische belastende factoren. Op de werkplek van de werknemer kunnen verschillende soorten gevaarlijke stoffen voorkomen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de volgende stoffen:

• Stoffen die worden ingekocht voor gebruik in het productieproces of bij schoonmaak of onderhoud. Denk hierbij aan oplosmiddelen, lijm, verf, reinigingsmiddelen. Deze stoffen zitten vaak in een verpakking voorzien van een etiket met gezondheidsgevaren.
• Stoffen die op de werkplek vrijkomen tijdens het productieproces. Gezondheidsrisico’s worden niet alleen veroorzaakt door gevaarlijke stoffen die in een verpakking zitten. Werknemers kunnen ook ernstig ziek worden door blootstelling aan stoffen die vrijkomen tijdens het productieproces, zoals asbest, lasrook of fijnstof. Deze stoffen worden stoffen zonder eigenaar genoemd.
• CMR-stoffen. CMR staat voor carcinogeen (kankerverwekkend), mutageen (kunnen het DNA beschadigen en dus ook tot kanker leiden) en reproductie-toxisch (kunnen de voortplanting of het ongeboren kind schaden). Voor deze zeer schadelijke stoffen gelden aanvullende wettelijke verplichtingen.
• Allergenen. Dit zijn stoffen die een overgevoeligheid veroorzaken via het afweersysteem, een allergie. Een andere naam voor deze stoffen is sensibiliserende stoffen. Door de overgevoeligheid voor deze stoffen kunnen ontstekingsreacties ontstaan die uitgroeien tot allergische aandoeningen. Allergenen kunnen effect hebben op de luchtwegen en op de huid. Dat uit zich bijvoorbeeld in allergisch eczeem, allergische astma, COPD en rhinitis (chronische ontsteking van de bovenste luchtwegen).

4.2.1 Ondersteuning van de arbeidshygiënist

grenswaarde

inkoopbeleid

Een arbeidshygiënist kan onder andere ondersteunen bij:

• het vastleggen van de gevaren en eigenschappen van geïnventariseerde stoffen;
• het vaststellen van de juiste grenswaarden;
• het bepalen of er sprake is van een gezondheidsrisico;
• het adviseren over passende en effectieve beheersmaatregelen;
• het opzetten en onderhouden van accurate blootstellingsregistraties en beoordelingen voor de lange termijn (zoals de aanvullende registratieplicht voor CMR-stoffen);
• het opstellen van een inkoopbeleid, zodat vóór aanschaf van gevaarlijke stoffen bepaald kan worden of de blootstelling aanvaardbaar is, of aanvullende maatregelen nodig zijn en of er een veiliger alternatief mogelijk is;
• het verzorgen van voorlichting en training.

4.2.2 Inventarisatie

stoffen

register

De arbeidshygiënist begint met een gedegen inventarisatie: het in kaart brengen van alle stoffen waarmee werknemers in aanraking kunnen komen. Voor ingekochte stoffen moeten veiligheidsinformatiebladen (VIB/SDS) beschikbaar zijn. De werkgever moet deze stoffen opnemen in een register gevaarlijke stoffen. Ook stoffen die vrijkomen uit het productieproces moeten expliciet worden geïdentificeerd en beoordeeld.

4.2.3 Methoden

luchtmeting

Voor de risicobeoordeling zijn verschillende methoden beschikbaar, zoals blootstellingsmodellering en het uitvoeren van luchtmetingen. De gemodelleerde of gemeten blootstelling wordt vergeleken met de geldende grenswaarde. Als de blootstelling boven de grenswaarde kan komen, moet de werkgever maatregelen treffen om de blootstelling te verminderen.

4.3 Fysische belastende factoren

Fysische belastende factoren zijn omgevingsfactoren die gezondheidsrisico’s met zich mee kunnen brengen. Denk hierbij aan lawaai, verlichting, binnenklimaat en straling.

Werkplek

Fysische factoren komen op alle werkplekken voor, want deze factoren zijn onlosmakelijk verbonden met de werk­omgeving. Wel maakt het verschil waar de werkplek is. Op kantoor beïnvloeden de verschillende fysische factoren de gezondheid en veiligheid van werknemers op een andere manier dan tijdens het werk als chauffeur in een vrachtwagen of als bouwvakker op een bouwsteiger. Op een beeldschermwerkplek komen diverse fysische factoren voor, zoals binnenklimaat, temperatuur, verlichting en hinderlijk geluid. Meestal vormen deze geen direct gezondheidsrisico, maar beïnvloeden ze wel het comfort van werknemers. In een fabriek of tijdens buitenwerk kunnen deze factoren wel een risico voor de gezondheid opleveren.

Metingen

Ook andere omgevingsfactoren kunnen schadelijk zijn voor het lichaam, bijvoorbeeld machines die te veel lawaai en trillingen produceren. De meeste fysische factoren kun je door middel van metingen goed in kaart brengen, bijvoorbeeld geluidsmetingen, trillingsmetingen en metingen naar verschillende parameters van het binnenklimaat, zoals licht, temperatuur en relatieve vochtigheid.

Gezondheidsrisico

Door middel van metingen kan de arbeidshygiënist de verschillende fysische factoren zichtbaar maken en bepalen of er sprake is van een gezondheidsrisico. Ook als er geen sprake is van een gezondheidsrisico, maar werknemers wel comfortklachten hebben (vooral bij het binnenklimaat) is de arbeidshygiënist de arbokerndeskundige om in kaart te brengen welke mogelijkheden er zijn om de werksituatie te verbeteren en de organisatie hierbij te helpen (zie ook themadossier Arbo Rendement 3-2024 over fysische factoren ‘Alle werknemers veilig aan het werk’).