10.3 Psychosociale arbeidsbelasting

burn-out­klachten

De risico’s die verband houden met psychosociale arbeidsbelasting (PSA) zijn niet nieuw. Wel krijgen ze steeds meer aandacht binnen de arbozorg. Het aantal werknemers dat stressklachten aangeeft en (langdurig) uitvalt met burn-outklachten neemt onrustbarend toe, laat de grafiek uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigeheden van TNO zien.

Maatschappelijke ontwikkelingen

diversiteit

Maatschappelijke ontwikkelingen, zoals sociale druk rond diversiteit en culturele verschillen, toenemende zorgtaken door mantelzorg lange wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg, versterken de klachten. Daarnaast is de aandacht en bewustwording voor grensoverschrijdend gedrag door de vele voorbeelden in de media enorm toegenomen. Dit leidt ertoe dat het thema PSA in de RI&E een prominente plaats is gaan innemen.

10.4 Kunstmatige intelligentie

De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) is niet te stuiten en heeft een steeds grotere invloed op de inhoud en organisatie van het werk. Het gebruik van AI biedt veel voordelen, maar het brengt ook nieuwe risico’s met zich mee op de werkvloer. Met AI-tools kunnen werknemers hun werkzaamheden sneller en efficiënter uitvoeren. Technologie neemt routinetaken over. Dit zorgt voor een hogere productiviteit, maar het heeft ook een keerzijde. Werknemers moeten in een hoger tempo werken, de verwachte output neemt toe, prestaties zijn continu meetbaar en er is minder ruimte voor herstel tijdens het werk. Dit kan leiden tot werkdruk, mentale overbelasting en stress.

Autonomie

Ook roept de inzet van AI vragen op over autonomie en controle. Autonomie – de ruimte om zelf je werk in te richten – is voor werknemers een belangrijke buffer tegen werkdruk. Deze regelruimte komt onder druk te staan als algoritmes het werk gaan bepalen en controleren. Hiermee verdwijnt de menselijke maat uit het werk en dat heeft een negatieve invloed op het werkplezier en de werksfeer. Werknemers krijgen het gevoel dat zij er niet meer toe doen en dat hun vakmanschap, kennis en ervaring weinig waarde heeft. Dit kan leiden tot vervreemding en demotivatie, en verminderde betrokkenheid bij de organisatie. Deze mogelijke effecten van het gebruik van AI moeten een plek krijgen in de RI&E en de advisering van arboprofessionals.

10.5 Arbovisie 2040

De in dit hoofdstuk beschreven ontwikkelingen vragen om een heroriëntatie van de arbozorg. Vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is samen met de Sociaal-Economische Raad (SER) een langetermijnvisie op gezond en veilig werken geformuleerd: Arbovisie 2040. Doel hiervan is om het aantal doden door werk in 2040 te hebben teruggebracht naar nul. De Arbovisie 2040 bestaat uit twee delen: ‘Naar een werkend arbostelsel voor iedereen’ (2023) en ‘Gezond en veilig werken door effectieve regels en preventie’ (2025).

10.5.1 Huidig arbostelsel

In het eerste deel staat het huidige arbostelsel centraal. Het huidige systeem laat veel te wensen over. Zo is er te weinig aandacht voor preventie, worden de regels beperkt nageleefd en uitgevoerd, is de kennis versnipperd en zijn werknemers beperkt betrokken bij de arbozorg. In de Arbovisie staat dat onder andere het volgende nodig is:

• Focus op preventie.
• Versterking van de rol van werknemers en medezeggenschap.
• Meer bedrijven die beschikken over een RI&E.
• Meer kennis en beter implementatie van die kennis.

10.5.2 Samenwerking

In deel twee van de Arbovisie 2040 wordt het belang van samenwerking bij de aandacht voor preventie op de werkvloer en het formuleren en implementeren van effectieve arboregels benadrukt. Daarbij zijn enkele complexe thema’s verder uitgewerkt. Zo is er aandacht voor nieuwe en veranderende risico’s, bijvoorbeeld de risico’s die in dit hoofdstuk staan. Hiervoor is een infrastructuur en kennis nodig om deze risico’s in een vroeg stadium te signaleren.

Arboregels

Een ander thema betreft de arboregels. De huidige regelgeving is vaak complex en moeilijk toepasbaar, vooral voor kleinere organisaties. Daarom is het belangrijk om de regels te vereenvoudigen, te moderniseren, beter na te leven en te handhaven. Ook moeten de regels beter aansluiten bij de praktijk. Het gaat er niet om dat er méér regels komen, maar betere en uitvoerbare regels.

Preventie

Het laatste thema gaat over arbeidsgerelateerde zorg en preventie. Er moet een betere samenwerking komen tussen de bedrijfsgezondheidszorg en de reguliere zorg. Bedrijfsartsen en preventiemedewerkers moeten een sterkere rol krijgen. De zorg moet toegankelijk zijn voor alle werkenden, ook voor zzp’ers.