7.1 Onverklaarbare privé-uitgaven
buitenlands vermogen
Vooropgesteld: een adviseur heeft niet altijd volledig inzicht in wat een particuliere cliënt allemaal besteedt. En ook als hij wel bankafschriften ter beschikking krijgt, dan is het maar de vraag of dat een volledig beeld oplevert. Hoe moet een adviseur immers zicht krijgen op verzwegen buitenlands vermogen als hij de rekening niet kent en het geld contant wordt opgenomen en uitgegeven? Bijvoorbeeld tijdens vakanties in het buitenland of door aankoop van sieraden in het buitenland?
7.1.1 Aanwijzingen
De indicaties voor een onverklaarbaar uitgavenpatroon zijn vaak subtiel. Bijvoorbeeld een cliënt heeft een groot huis, een kleine hypotheek, een – in verhouding – bescheiden inkomen en geen bijzonder groot overig vermogen. Het huis verkeert in goede staat van onderhoud, de cliënt rijdt in een relatief nieuwe auto uit het duurdere segment en draagt dure kleren en sieraden.
7.1.2 Mogelijke verklaringen
vermogensbron
bijzondere uitgaven
Er kan een eenvoudige verklaring zijn, zoals een ouder die of kind dat de cliënt helpt en ondersteunt. Maar het kan ook zijn dat het inkomenstekort wordt aangevuld uit niet-legale inkomens- of vermogensbronnen. Ook van een adviseur wordt op grond van de Wwft verwacht dat hij zijn ogen en oren de kost geeft en op basis van wat hij ziet, ook buiten de administratie, de juiste vragen stelt. En dan zou daar in dat geval ook de vraag bij horen of er in een jaar nog bijzondere uitgaven zijn geweest, bijvoorbeeld aan woningonderhoud. Of dat er bijzondere aankopen zijn geweest, zoals een auto. Een sprekend voorbeeld is een zaak die in 2019 tot een witwasveroordeling leidde bij de rechtbank en die in 2022 bij het gerechtshof tot een volledige vrijspraak leidde op basis van hetzelfde feitencomplex (ECLI:NL:RBAMS:2019:289 en ECLI:NL:GHAMS:2022:1722). Zie onderstaande kader.
Voorbeeld: rijke ouders
contant geld
fiscaal inwoner
leningen
Een man van eind veertig, begin vijftig, uit Jordanië, gaf in de periode van 2011 tot en met 2016 in totaal € 1.100.000 uit zonder dat duidelijk was wat de bron van dit geld was. Het geld liep via bankrekeningen van hem, maar ook via bankrekeningen op naam van zijn ouders waar hij over kon beschikken. Verder nam hij veel contant geld op. Hij had, zo leek het, geen inkomen in Nederland, en ook was onduidelijk of hij als fiscaal inwoner van Nederland was aan te merken. Het verwijt van ‘geen belastingaangifte doen’ leidde daarom tot een vrijspraak. Maar van de man werd wel een verklaring gevraagd hoe hij aan dat geld was gekomen aangezien het hier om een combinatie van leningen, onduidelijke overboekingen vanuit Jordanië en om contante stortingen op bankrekeningen ging.
Onderbouwing
gevangenisstraf
De man zei dat zijn ouders vermogend waren, maar de rechtbank vond die verklaring onvoldoende en veroordeelde hem tot maar liefst twaalf maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf wegens witwassen. Ook enkele sieraden werden verbeurdverklaard. In hoger beroep kwam de man wel met meer onderbouwing dat zijn ouders vermogend waren, waaronder een verklaring van de Rabobank dat zijn ouders – toen zij indertijd in Nederland woonden – inderdaad veel geld hadden verdiend met een bedrijf. Het Openbaar Ministerie vond dit allemaal nog steeds onvoldoende, maar voor het gerechtshof was dit wel voldoende om de man geheel vrij te spreken.
7.1.3 Rol van de adviseur
oorsprong vermogen
Als deze man zich bij een (belasting)adviseur had gemeld, om te bespreken of hij aangifte zou moeten doen, had het op de weg van de adviseur gelegen om de oorsprong van het vermogen in beeld te krijgen (source of funds). Eigenlijk zoals bij het gerechtshof uiteindelijk is gebeurd. Deze zaak laat zien in wat voor problemen mensen terecht kunnen komen als ze onvoldoende inzicht geven.
Risicolijst
Het is invoelbaar dat iemand zegt ‘het gaat je niets aan, het is geld van mij en mijn familie’. Het is ook invoelbaar dat zo’n persoon denkt dat er impliciet vanuit Nederland wordt ‘neergekeken’ op Jordanië. Jordanië heeft weliswaar enige tijd op een lijst van landen met hoger risico op witwassen gestaan, maar dat was pas vanaf 2021 en sinds 2023 is het land weer van die lijst gehaald.
Het mag duidelijk zijn dat het niet beantwoorden van als onterecht voelende vragen grote problemen kan veroorzaken. En ook een adviseur behoort als Wwft-poortwachter deze vragen te stellen.