5.1 Eigen contante omzet
factuur
De gemakkelijkste methode van zwart betalen is om dit uit eigen contante omzet te doen. Maar dan moet een onderneming die omzet wel hebben. In de horeca en de minder grote bouwondernemingen komt dat nog wel voor. Ook in de detailhandel is de nodige contante omzet, maar daar is het moeilijker om die ‘buiten de boeken’ te houden. Bij de handel in goederen met hogere waarden – denk aan auto’s en kunst – is dit wel weer eenvoudiger te realiseren door eenvoudigweg een lager factuurbedrag te hanteren.
5.1.1 Hoger risicoprofiel
risicoprofiel
Over het algemeen moeten belastingadviseurs (extra) alert zijn bij cliënten die veel met contant geld werken. Dat levert een hoger risicoprofiel op voor de Wwft-cliëntcontrole. Er moet op zijn minst een verklaring zijn dat het voor de betreffende onderneming passend ofwel gebruikelijk is. Er is banken, en toezichthouders, veel aan gelegen om het gebruik van contant geld steeds minder vaak als normaal of gebruikelijk te betitelen. De controle is de afgelopen jaren dan ook flink opgevoerd.
Contante betalingen in de autohandel
niet meer gebruikelijk
Zo is er onlangs nog onderzoek uitgevoerd naar contante betalingen in de autohandel. Veel ondernemingen, zeker ondernemingen met buitenlandse klanten, vonden dit normaal. Toch bleek uit het onderzoek dat een auto kopen met contant geld niet meer gebruikelijk is. Althans in Nederland – kijk over de grens naar Duitsland, dan is het ineens weer heel erg normaal. Iedere visie op wat gebruikelijk is, is dus relatief. Maar voor een belastingadviseur betekent dit wel: bevraag de cliënt en leg vast waarom het in de gegeven situatie al dan niet (voldoende) gebruikelijk is dat er contant geld aanwezig is bij de cliënt, en of dit past in de bedrijfsvoering.
minder aannemelijk
Er zijn natuurlijk ook ondernemingen, juist in de risicosector horeca, die contant geld hebben afgezworen en alleen nog pinbetalingen accepteren. Dan is een contante geldstroom uit eigen omzet al een stuk minder aannemelijk, en daarmee is ook het risico op zwartwerken beduidend lager, als dit beleid natuurlijk wordt nageleefd.
5.1.2 Inkoop, personeelskosten en omzet
branche-gemiddelde
Het meest concrete handvat dat een financieel adviseur heeft om te checken of er een (verzwegen) contante geldstroom is, is de verhouding tussen de inkoop, personeelskosten en omzet. Als de brutomarge echt laag is, veel lager dan het branchegemiddelde dat op internet is te vinden, is dat iets om als adviseur op aan te slaan. Dan is er immers onvoldoende brutomarge om de voor de branche gebruikelijke personeelskosten te kunnen betalen. Dat kan een aanwijzing zijn dat er wel degelijk meer brutomarge is, maar dat die contant is, en dat daaruit zwart wordt betaald.
Een veel te hoge brutomarge kan ook een aanwijzing zijn voor witwassen. Denk aan het klassieke beeld van de witwaspizzeria maar ook massagesalons en koffiehuizen waar nooit iemand komt maar die op papier wel de nodige (contante) omzet en het nodige personeel hebben.
5.1.3 Het kasboek
accountant
steekproeven
De enige andere aanwijzing voor mogelijk zwart betalen uit verzwegen contante omzet is een controle van het kasboek. Zo’n controle ligt voor een accountant of administrateur meer voor de hand dan voor een belastingadviseur. Toch kan het, als er een kasstroom van enige omvang is, geen kwaad om dit ook als belastingadviseur enigszins globaal te bekijken. Laat er desnoods enkele steekproeven op los om te zien of het kasboek betrouwbaar lijkt. Dit past bij het Wwft-uitgangspunt dat gebruik van contanten nu eenmaal een hoger risico op witwassen oplevert.
gebrekkig
lage bedragen
Kortom, signalen om op te letten zijn:
- er is meer personeel dan de brutomarge rechtvaardigt, of omgekeerd;
- geen of gebrekkige kasverantwoording terwijl er wel contanten worden ontvangen;
- verkoopfacturen met opvallend lage bedragen (mogelijk om contante ontvangsten te maskeren).