6.4 Beboeting
overtreding
Het belangrijkste instrument voor de Arbeidsinspectie om te handhaven is de zogeheten bestuurlijke boete. De Arbeidsinspectie is daartoe wettelijk bevoegd, bij constatering van overtreding van wettelijke voorschriften in de Arbeidsomstandighedenwet, het Arbeidsomstandighedenbesluit en de Arboregeling.
De inspecteurs zijn niet verplicht om een voornemen tot beboeting te melden aan de werkgever. In de praktijk zullen ze het meestal wel doen.
6.4.1 Boeterapport opstellen
feiten
De inspecteur stelt een boeterapport op met beschrijving van de overtreding(en): feiten, observaties en eventueel bewijs. Het rapport gaat naar de afdeling Boete, Dwangsom en Inning (BDI) van de Arbeidsinspectie, de werkgever krijgt een kopie.
Kennisgeving
redenen
omschrijving
De afdeling BDI beoordeelt het rapport. Blijkt de werkgever geen overtreding te hebben begaan? Of zijn er andere redenen om geen boete op te leggen? Dan ontvangt de werkgever bericht. Is er wel overtreding? Dan krijgt de werkgever een ‘kennisgeving boete’. Die bevat een omschrijving van de overtreding(en), en het voornemen om een boete op te leggen met het voorgenomen bedrag.
De werkgever krijgt 15 dagen om een zienswijze in te dienen. Hiermee kan hij bezwaar maken, bijvoorbeeld door te laten zien dat de overtreding niet verwijtbaar is, of hij kan verzachtende omstandigheden noemen.
Boetebeschikking
zienswijze
De boetebeschikking volgt na afloop van de zienswijzetermijn. De beschikking meldt of beboeting plaatsvindt en zo ja, hoe hoog. Als er een zienswijze was ingediend, wordt daarop inhoudelijk gereageerd in deze beschikking. Er kan sprake zijn van verlaging of intrekking van de boete.
De boete moet áltijd binnen de gestelde termijn worden betaald aan het Centraal Justitieel Incassobureau. Bij uitblijven van betaling volgt een aanmaning en uiteindelijk invordering.
Bezwaar
betalingsverplichting
Het is mogelijk om bezwaar in te dienen en in beroep te gaan, maar dit schort de betalingsverplichting niet op. De werkgever kan binnen zes weken bezwaar maken bij de Arbeidsinspectie. Als die het bezwaar afwijst, kan de werkgever voor beroep naar de rechter en in hoger beroep.
Boetenormbedragen
overtreding
preventiemedewerker
blootstelling
Voor elke overtreding geldt een vastgesteld boetenormbedrag. Je vindt dat in de Beleidsregel boeteoplegging Arbeidsomstandighedenwetgeving. Er zijn zeven categorieën boetenormbedragen. Bijvoorbeeld:
- Laagste categorie: een boetenormbedrag van € 90 geldt onder meer als de werkgever niet zorgt dat elke werknemer kennis kan nemen van de RI&E.
- Middencategorie: als een werkgever met meer dan 25 werknemers geen preventiemedewerker heeft, is het boetenormbedrag € 900. Het bedrag is € 1.800 bij te weinig bedrijfshulpverleners, of als deze niet genoeg opgeleid en toegerust zijn om hun werk naar behoren te kunnen doen. Verstrekt de werkgever geen of ondoelmatige persoonlijke beschermingsmiddelen, waardoor huidcontact mogelijk is met bepaalde gevaarlijke stoffen? Het boetenormbedrag is € 4.500.
- Hoogste categorie: een boetenormbedrag van € 13.500 geldt voor bijvoorbeeld werken op een dak of steiger zonder hekwerk, leuning of harnas. Of voor blootstelling aan kankerverwekkende stoffen zonder afzuiging of persoonlijke beschermingsmiddelen.
6.4.2 Factoren boetehoogte
staffeling
Om de uiteindelijke boete te kunnen berekenen, geldt een aantal factoren. De eerste factor is de omvang van de organisatie. Alleen voor de allergrootste organisaties geldt het volledige boetenormbedrag. Bij andere vindt zogeheten staffeling plaats. Voor werkgevers met:
- minder dan vijf werknemers geldt 10% van het boetenormbedrag;
- vijf tot en met negen werknemers 20%;
- tien tot en met 39 werknemers 30%;
- 40 tot en met 99 werknemers 50%;
- 100 tot en met 249 werknemers 60%;
- 250 tot en met 499 werknemers 80%;
- 500 en meer werknemers 100%.
Overig
factoren
Vervolgens kan deze uitkomst verhoogd worden door overige factoren. Zo leidt een dodelijk arbeidsongeval tot vermenigvuldiging met vijf, en blijvend ernstig letsel of ziekenhuisopname betekent vermenigvuldiging met vier.
Matigen
actie
De uitkomst kan ook gematigd worden met telkens 25% voor adequate acties van de werkgever, zoals voor het inventariseren van risico’s of het toepassen van een veilige werkwijze, instructie en toezicht. Bij herhaling van een overtreding of soortgelijke overtreding kan het boetebedrag met 100 of 200% worden verhoogd.
Boete voor het vallen van het dak
Een dakwerker is bezig zonder valbeveiliging. Hij valt van het dak, breekt een been op meerdere plekken en is daardoor blijvend beperkt. Zijn werkgever met minder dan vijf werknemers betaalt als boete:
€ 13.500 normbedrag x 10% (bedrijfsomvang) x 4 (blijvend letsel) = € 5.400.
nalatig
Als de werkgever wel goede instructie heeft gegeven, maar vervolgens nalatig is geweest met toezicht daarop, zal dit bedrag nog met 25% gekort worden. Maar ook dan is de boete een fors bedrag voor deze ‘kleine’ werkgever, deze bedraagt mogelijk wel een week omzet.
Draagkracht
verhoging
Het boetesysteem maakt dat grotere organisaties hogere boetebedragen betalen. Draagkracht is een belangrijk principe in wetgeving in Nederland. De consequenties kunnen wrang zijn. Zorginstellingen hebben gewoonlijk 500 of meer werknemers. Een val van een slecht onderhouden trapje kan duur uitpakken. Daarnaast is de kans op herhaling bij zo’n ‘grote’ werkgever groter, en dus de kans op verhoging van de boete ook.
Optelling
Vaak speelt er meer bij een overtreding die de directe oorzaak is van een ernstig arbeidsongeval. Achterliggende oorzaken kunnen allemaal aan de orde zijn: geen goede RI&E, onvoldoende voorlichting en instructie van het werk, beschadigde arbeidsmiddelen, geen persoonlijke beschermingsmiddelen of toezicht. Voor elk hiervan is een boete mogelijk. De optelsom kan aardig in de papieren lopen.
Ziet de Arbeidsinspectie bij een werkgever meerdere soortgelijke overtredingen? Dan wordt elke overtreding afzonderlijk beboet, met een maximum van tien boetes.
Laat
organisatiegrootte
Er geldt een boetenormbedrag van € 50.000 als een werkgever een arbeidsongeval te laat meldt, waardoor de inspectie geen onderzoek meer kan doen; dit wel met staffeling naar organisatiegrootte. Als onderzoek ondanks de te late melding nog wel kan, geldt een lager boetenormbedrag.
ARIE- en Seveso-regelingen
boeteregeling
Deze twee betreffen bedrijven met bepaalde grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen waardoor risico’s voor werknemers en de omgeving ontstaan. Er geldt een boeteregeling met veel hogere bedragen. Je vindt dit in de Beleidsregel boeteoplegging artikel 6 Arbeidsomstandighedenwet. Deze naam lijkt sterk op bovengenoemde Beleidsregel boeteoplegging Arbeidsomstandighedenwetgeving, dus let op!