7.2 Wat is belastingfraude?
opzettelijk
verzwijgen
offshore
Een andere vorm van fraude waartegen hard wordt opgetreden is belastingfraude. Deze vorm van fraude houdt in dat personen of bedrijven opzettelijk verkeerde informatie verstrekken aan de Belastingdienst met het doel om minder belasting te betalen. Dit kan onder meer plaatsvinden door:
- het verzwijgen van inkomsten in de belastingaangifte;
- het opgeven van valse aftrekposten;
- het verlagen van winsten op een oneigenlijke manier. Enkele voorbeelden hiervan zijn:
- het gebruiken van offshorebedrijven;
- frauderen met BTW (zoals carrouselfraude);
- het opstellen van valse kostenfacturen.
Wees als adviseur alert op dit soort voorbeelden tijdens je dienstverlening.
Ongebruikelijke transactie: valse facturen
fictieve gegevens
commissie
Een factuur is vals als deze in strijd met de waarheid is opgemaakt of aangepast, met het oogmerk deze als echt te gebruiken. Dit kan zich op diverse manieren voordoen:
- De levering of dienst op de factuur heeft nooit plaatsgevonden.
- De prestatie is anders geweest dan omschreven. Bijvoorbeeld er wordt gefactureerd voor adviesdiensten, maar feitelijk gaat het om een kickback fee.
- Er staan fictieve gegevens op de factuur, bijvoorbeeld: de leverancier bestaat niet.
- Er ontbreekt relevante informatie op de factuur. Er wordt bijvoorbeeld gefactureerd voor sponsoring, maar een deel van het bedrag is in werkelijkheid commissie.
- De factuur dient niet ter vastlegging van een zakelijke transactie, maar als dekmantel voor een betaling zonder zakelijke achtergrond.
Valse facturen
strafrecht
Zowel het strafrecht als de Wwft kijken niet alleen naar de vorm en inhoud van de factuur, maar vooral naar de werkelijke bedoeling achter de betaling. Zodra een factuur wordt gebruikt om de juridische of fiscale werkelijkheid te verhullen, is ook sprake van een ongebruikelijke transactie. Niet elke fout op een factuur maakt deze meteen vals. Er moet sprake zijn van een element van misleiding.
Het is aan de adviseur om te herkennen of sprake is van een slordige administratie of van een constructie die strafrechtelijk kan worden gezien als witwassen of valsheid in geschrifte.
7.2.1 Ontdoken belasting witwassen
gronddelict
verhullen
Belastingfraude kan een gronddelict (onderliggend misdrijf) voor witwassen zijn als de belasting die is ontdoken leidt tot crimineel verkregen vermogen. Dit betekent dat als iemand geld bespaart of verkrijgt door belastingfraude (bijvoorbeeld door inkomsten te verzwijgen of valse constructies op te zetten), dit geld als illegaal wordt beschouwd. Als diegene vervolgens handelingen verricht om de herkomst van dat geld te verbergen of het in de legale economie te brengen, kan dat worden aangemerkt als witwassen.
7.2.2 Misdrijf
In Nederland is belastingfraude een misdrijf volgens artikel 69 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (Awr). De Hoge Raad heeft al bevestigd dat de opbrengst van belastingfraude witgewassen kan worden.
Illegaal
contante betaling
Denk bijvoorbeeld aan het geval dat wordt geprobeerd het zwarte geld een legale status te geven, of via contante betalingen om te zetten in luxe goederen. Als belastingfraude tot illegaal verkregen geld leidt en er ook handelingen worden verricht om de herkomst te verhullen of het geld op een legale manier te gebruiken, kan belastingfraude dienen als gronddelict voor witwassen. In dat geval kan vervolging voor witwassen plaatsvinden.
Ondernemer met boekhouder niet vrijuit bij fraude
navorderingsaanslag
Een ondernemer die een keer te laat is met de belastingaangifte, krijgt in de regel alleen te maken met een navorderingsaanslag of naheffingsaanslag en een verzuimboete. Het wordt echter een ander verhaal als de Belastingdienst fraude vermoedt, en dus denkt dat de ondernemer opzettelijk onjuiste of helemaal geen belastingaangiftes heeft gedaan of laten doen.
Initiatief
uitbesteden
Het opzettelijk niet, onjuist of onvolledig doen van een volgens de belastingwet verplichte aangifte is een misdrijf volgens de Algemene wet rijksbelastingen. Zo heeft Hof Den Haag een ondernemer schuldig bevonden aan belastingfraude, vanwege fouten met aangiftes en een ondeugdelijke administratie. Dat de man de fiscale administratie van zijn eenmanszaak had uitbesteed, nam volgens het hof niet weg dat de fraude mede op zijn initiatief plaatsvond. De man werd veroordeeld tot een volledig voorwaardelijke gevangenisstraf van vier maanden (met een proeftijd van twee jaar) plus een taakstraf van 240 uur.
Gerechtshof Den Haag, 25 maart 2025, ECLI (verkort): 490
7.2.3 Het belang van fraudebestrijding
Waarom is het bestrijden van belastingfraude zo belangrijk?
ongelijkheid
Het bevordert op de eerste plaats het rechtvaardigheidsgevoel bij burgers. De belastingen vormen immers de basis voor diverse publieke voorzieningen zoals onderwijs, zorg en infrastructuur. Als sommige personen belastingfraude plegen en daardoor minder belasting afdragen, moeten andere personen meer belasting gaan betalen om de overheidsbegroting rond te kunnen krijgen. Dat leidt tot ongelijkheid en onrechtvaardigheid.
Bescherming
investering
Op de tweede plaats leidt het bestrijden van belastingfraude tot bescherming van de staatskas. Als er belastingfraude wordt gepleegd, heeft dat direct invloed op de inkomsten van de overheid. De verminderde inkomsten in de staatskas beperken de overheid onder meer in het doen van investeringen in bijvoorbeeld veiligheid (defensie), klimaatbeleid of gezondheidszorg.
Vertrouwen
belasting-ontwijking
Op de derde plaats leidt het bestrijden van belastingfraude tot vertrouwen in het belastingstelsel. Als burgers zien dat belastingfraude niet wordt aangepakt, neemt het vertrouwen in de overheid en in het belastingstelsel als geheel af. Het voorgaande kan leiden tot meer belastingontwijking, -ontduiking of zelfs tot structurele burgerlijke ongehoorzaamheid met alle gevolgen van dien.
Concurrentievervalsing
belasting- verplichting
Tot slot leidt het bestrijden van belastingfraude tot het voorkomen van concurrentievervalsing bij ondernemers. Bedrijven die belastingfraude plegen, krijgen daarmee een oneerlijk voordeel ten opzichte van bedrijven die wel aan hun belastingverplichtingen voldoen. Belastingfraude verstoort daarmee de marktwerking en de moraal onder de eerlijke ondernemers om aan hun verplichtingen te blijven voldoen.
7.2.4 Het verband tussen belastingfraude en witwassen
onzekerheid
Belastingfraude en witwassen zijn vaak nauw met elkaar verbonden. In de praktijk hebben veel adviseurs moeite met het vormgeven van hun Wwft-verplichtingen. Dat leidt tot onzekerheid: doe ik wel genoeg, doe ik het wel goed? De cijfers laten zien dat er relatief weinig handhavende maatregelen zijn bij belastingadviseurs. De overgrote meerderheid doet het kennelijk naar eer en geweten gewoon goed. Vanwaar dan toch die onzekerheid?
Belastingontduiking of -ontwijking
breed spectrum
Fraude kan veel gedaantes hebben. Als het gaat om belastingfraude, is er al een breed spectrum. Binnen dit hele spectrum is vaak ook nog eens de vraag of er sprake is van bewuste belastingontduiking, of van legale pogingen om de belastingdruk te verminderen. Het staat eenieder immers vrij om de fiscaal meest voordelige weg te kiezen, zo leert iedere belastingadviseur al vroeg in zijn loopbaan. In de onderstaande tabel is schematisch weergegeven hoe belastingfraude en witwassen met elkaar zijn verbonden.
Er wordt vaak gebruikgemaakt van buitenlandse rekeningen, schijnbedrijven of contante betalingenPrecies dezelfde middelen worden gebruikt voor witwassen
Connectie
signaleren
De connectie tussen belastingfraude en witwassen:
- Geld dat wordt verzwegen voor de fiscus, wordt vaak ook witgewassen om legaal te kunnen gebruiken.
- Omgekeerd leidt het signaleren van witwaspraktijken vaak tot het ontmaskeren van belastingfraude.
- De aanpak van belastingfraude leidt vaak tot de aanpak van georganiseerde criminele netwerken die zich ook bezighouden met het witwassen van hun verkregen gelden.
Het bestrijden van belastingfraude helpt dus bij het voorkomen van witwassen, aanpak van corruptie en georganiseerde misdaad, en verbetering van de internationale samenwerking tegen financiële misdrijven.
Valse facturen om belastingdruk te verlagen
trustkantoor
doorsluizen
Een adviseur kan en mag niet altijd blind vertrouwen op andere adviseurs. Dit blijkt uit de volgende zaak. Het ging om een trustkantoor dat voor ondernemers entiteiten in belastingparadijzen had opgericht. Die entiteiten stuurden afroomfacturen naar de hoger belaste bedrijven van die ondernemers. Het ging om aanzienlijke bedragen, die ten laste van de hoog belaste winst werden gebracht, en die bij de ontvangende entiteit tot geen of een stuk lagere heffing leidden. De facturen waren vals, omdat er dienstverlening op stond vermeld die nooit was verleend. Ze dienden enkel voor het legitimeren van geldstromen en het doorsluizen van gelden.
Gerechtshof Amsterdam, 18 november 2021, ECLI:NL:GHAMS:2021:3584
In deze zaak werd de winst ineens een stuk lager door facturen van partijen die eerder nooit in beeld waren. Het eventuele antwoord van een cliënt dat het allemaal keurig was geregeld door een andere adviseur (in dit geval het trustkantoor) mag je dus niet als voldoende beschouwen. Je zult moeten doorvragen wat de verzender van de factuur dan precies heeft gedaan.