6.2 Signalen

facturen

Een adviseur is geen poortwachter zoals een bank, maar staat wel dicht bij de financiële werkelijkheid van de cliënt. Je ziet facturen, grootboeken, inkomende en uitgaande betalingen en hoort de achtergrond bij omzet en kosten. Daardoor kun je signalen opvangen die wijzen op handel met gesanctioneerde partijen. Die signalen zijn zelden eenduidig; vaak zijn ze subtiel en pas herkenbaar in samenhang.

6.2.1 Geografische component

herkomst of bestemming

De eerste categorie signalen heeft betrekking op de geografische herkomst of bestemming van transacties. Als een cliënt goederen of diensten levert aan of ontvangt uit landen waarvoor Europese of nationale sancties gelden, verdient dat extra aandacht. Denk bijvoorbeeld aan:

• Rusland;
• Belarus;
• Iran;
• Syrië;
• Noord-Korea;
• Oekraïne (bepaalde delen).

sanctielijsten

Ook voor een groot aantal landen in Afrika gelden sancties. Daarnaast kunnen transacties via tussenlanden als Turkije, de Verenigde Arabische Emiraten, India of Hongkong risico opleveren als de eindbestemming of eindgebruiker onduidelijk blijft. Je hoeft als adviseur geen sanctielijsten uit het hoofd te kennen, maar alertheid op deze regio’s is wel essentieel.

6.2.2 Wijze van betaling

buitenlandse rekeningen

Bij betalingen via alternatieve routes – in contanten, via cryptovaluta of via buitenlandse rekeningen buiten de vestigingslanden van de cliënt – is nader onderzoek altijd nodig. Soms worden deze constructies gebruikt om bancaire blokkades te omzeilen die juist voortkomen uit sanctieregels. Als dergelijke betalingen vervolgens in de administratie of aangifte opduiken, kan dat wijzen op sanctierisico’s.

6.2.3 Documentatie

handels-partners

Ook de documentatie kan signalen bevatten. Cliënten die geen contracten, offertes of vrachtpapieren kunnen overleggen, of die onduidelijk blijven over hun handelspartners, laten ruimte voor twijfel. Vaag taalgebruik op facturen – zoals ‘technische onderdelen’, ‘consultancy’ of ‘projectkosten buitenland’ – kan wijzen op een poging de aard van de transactie te verhullen. Vaak valt dit pas op als bedragen niet passen bij gebruikelijke marges, of als herhaaldelijk wordt gefactureerd door dezelfde buitenlandse tussenpartij zonder duidelijk economisch doel.

6.2.4 Gedragsmatige signalen

internationale transacties

Een cliënt die geïrriteerd reageert als je doorvraagt over buitenlandse betalingen of die zegt dat ‘de bank al moeilijk doet’, geeft indirect aan dat er iets speelt. Ook een plotselinge toename van internationale transacties bij een onderneming die tot dan toe alleen lokaal actief was, kan een aanwijzing zijn voor een gewijzigd risicoprofiel.

Totaalplaatje

patroon

cliënten-onderzoek

Geen enkel signaal op zichzelf bewijst dat een sanctie is overtreden. De waarde ligt in het patroon. Als meerdere signalen samenkomen – onbekende landen, alternatieve betaalmethoden, gebrekkige documentatie – ontstaat een redelijk vermoeden dat de cliënt zakendoet met een gesanctioneerde partij. In dat geval verlangt de Wwft dat:

• de adviseur nader onderzoek doet; én
• als de cliënt geen plausibele uitleg geeft, een verscherpt cliëntenonderzoek doet; én
• eventueel melding doet bij de FIU-Nederland.