2.1 Wat is witwassen?

verbergen

De strafbaarstelling van witwassen is te vinden in artikel 420bis van het Wetboek van Strafrecht (Sr.) e.v. Het gaat bij witwassen altijd om het verbergen of verhullen van de herkomst van een voorwerp (meestal geld) dat uit enig misdrijf afkomstig is.

Dat misdrijf kan van alles zijn, van de verkoop van gestolen goederen tot mensenhandel. Het kan dus ook gaan om BTW-carrouselfraude, een valse subsidieaanvraag of belastingontduiking.

2.1.1 Vormen van witwassen

verplaatsen

De wet kent grofweg twee vormen van witwassen. De eerste vorm van witwassen is:

• het verbergen of verhullen van de herkomst;
• het verplaatsen van een voorwerp (geld) dat afkomstig is uit enig misdrijf.

Uit het zicht houden

contant geld

familielid

kasgeldlening

cryptovaluta

Het gaat hierbij vaak om het uit het zicht houden van crimineel vermogen, zonder dat het meteen een ongebruikelijke legale status krijgt. Denk bijvoorbeeld aan:

• contant geld in de kluis van een eenmanszaak, dat buiten de boekhouding wordt gehouden en waarmee ‘zwarte’ uitgaven worden gedaan;
• geldbedragen die worden gestort op de rekening van een familielid, zodat de herkomst via een extra schakel wordt afgeschermd;
• een klant die een kasgeldlening in de boeken zet, terwijl het bedrag fysiek in een koffertje is overhandigd en nergens traceerbaar is;
• het doorsluizen van opbrengsten via een buitenlandse bankrekening, buiten het zicht van de Belastingdienst;
• gebruik van cryptovaluta om ontvangen zwart geld om te zetten in digitale waarde die moeilijk te traceren is.

Witwassen via de administratie

fictieve factuur

stortingen

De tweede vorm van witwassen is het geven van een schijnbaar legale herkomst aan uit misdrijf afkomstig vermogen, ofwel van ‘zwart naar wit’. Dit is typisch het witwassen via de administratie — waar de adviseur (expliciet of impliciet, bewust of onbewust) een rol in kan gaan spelen. Denk hierbij aan:

• een klant leent geld aan zijn bv, terwijl het in werkelijkheid om niet-aangegeven contante omzet gaat;
• het inboeken van een fictieve factuur aan een buitenlandse vennootschap, zogenaamd voor adviesdiensten, terwijl er niets is geadviseerd of geleverd. De betaling wordt desondanks geboekt als omzet;
• verkoop van een auto van €40.000 aan een niet-bestaande koper, waarna het geld wordt geboekt als verkoopopbrengst;
• jaarrekening waarin onverklaarbare stortingen worden geboekt als kapitaalstorting of agio, zonder dat de adviseur doorvraagt naar de herkomst. Zo krijgt crimineel vermogen een boekhoudkundige legitimatie.

hulp van 
adviseur

In al deze gevallen krijgt geld met een criminele herkomst een schijnbaar legale status, met hulp van de adviseur. Die hoeft van zijn rol hierin zelf niet altijd te weten. Maar met het oog op de Wwft is het van groot belang om te zien dat al deze voorbeelden gaan om witwassen, en dat je daar als adviseur bedacht op moet zijn.

Witwassen zonder zicht op onderliggende fraude

vermoeden

brievenbusvennootschap

Een vermoeden van witwassen kan ook bestaan zonder dat duidelijk is wat het onderliggende misdrijf is. Met andere woorden, het is niet nodig dat de adviseur of opsporingsinstantie zicht heeft op een concreet gronddelict. Zodra een transactie kenmerken vertoont die niet passen binnen het normale zakelijke verkeer, kan al sprake zijn van een vermoeden van witwassen. Voorbeelden zijn transacties:

• die (gedeeltelijk) contant worden afgerekend, waarbij de tegenprestatie onduidelijk is;
• waarbij hoogrisicolanden of brievenbusvennootschappen zijn betrokken; of
• waarbij de uiteindelijk belanghebbende (UBO) niet te achterhalen is.

Ook betalingen via een omweg – via meerdere rekeningen, valuta of entiteiten – kunnen een signaal vormen.