2.4 Opzet, gewoonte en schuld

varianten

De wet maakt onderscheid tussen drie varianten van witwassen, elk met een eigen vereiste mate van betrokkenheid of bewustzijn:

• Opzetwitwassen (art. 420bis Sr en art. 420bis.1 Sr);
• Gewoontewitwassen (art. 420ter Sr);
• Schuldwitwassen (art. 420quater Sr).

2.4.1 Opzetwitwassen

Opzetwitwassen vereist dat iemand opzettelijk handelingen verricht met geld dat afkomstig is uit enig misdrijf. Opzet is net als in het normale spraakgebruik op te vatten als dat je iets weet en het bewust doet.

Aanwijzingen

voorwaardelijk

Maar opzet kan ook bestaan in voorwaardelijke vorm. Dat houdt in dat de adviseur niet weet dat geld afkomstig is uit misdrijf, maar er wel duidelijke aanwijzingen zijn, en hij desondanks helpt om dat geld in de boekhouding of belastingaangifte te verwerken. In dat geval neemt de adviseur bewust het risico om mee te werken aan witwassen.

Voorbeeld

kapitaal-storting

medewerking

Een klant meldt bij zijn adviseur dat hij € 75.000 contant geld van zijn oom in Marokko heeft gekregen. Er is geen schriftelijk bewijs, geen banktransactie, geen overeenkomst. De adviseur weet dat deze klant actief is in de autohandel en al vaker contante bedragen heeft proberen te ‘regelen’. De klant vraagt of de adviseur het bedrag kan opnemen als kapitaalstorting in zijn bv. De adviseur werkt mee, stelt de balans op en doet de aangifte. Er is in dit geval duidelijk sprake van opzetwitwassen: de adviseur verleent actief medewerking aan het opnemen van crimineel vermogen in een boekhoudkundig jasje, terwijl hij de herkomst niet gelooft of bewust niet onderzoekt.

2.4.2 Gewoontewitwassen

stelselmatig

Gewoontewitwassen gaat een stap verder. Dit is opzetwitwassen, maar dan stelselmatig en herhaaldelijk. Bijvoorbeeld: iedere maand een fictieve factuur inboeken en in de aangifte BTW meenemen om niet-legale omzet of fictieve kosten in de administratie op te nemen.

Voorbeeld

managementvergoeding

Een belastingadviseur verwerkt al jaren dezelfde constructie voor zijn cliënten: contant geld wordt telkens geboekt als managementvergoeding of investering in een bv. Er zijn geen contracten, geen banktransacties, alleen verhalen. Toch stelt hij telkens weer jaarrekeningen op waarin deze bedragen een legitieme status krijgen. Door de herhaling en het structurele karakter is hier sprake van gewoontewitwassen.

2.4.3 Schuldwitwassen

riskant

Schuldwitwassen is de lichtste variant, maar zeker niet vrijblijvend. Het betreft hier situaties waarin iemand had moeten vermoeden dat een voorwerp een criminele herkomst heeft. Juist deze variant is voor adviseurs riskant: bij opvallende contante betalingen, verdachte buitenlandse transacties, of klanten zonder duidelijke economische onderbouwing kan het gaan om gelden afkomstig uit misdrijf en een witwassende klant.

Wegkijken

Dan kan al snel worden geoordeeld dat een redelijk handelend en denkend adviseur verder had moeten vragen, en door het faciliteren daarvan zichzelf schuldig maakt aan schuldwitwassen. Wegkijken is bij schuldwitwassen onvoldoende: het niet onderkennen van witwasrisico’s kan je als adviseur strafrechtelijk verwijtbaar maken.