1.1 Wetgeving

sociaal 
akkoord

ingewikkeld

De overheid vindt het belangrijk dat arbeidsgehandicapten deelnemen aan het arbeidsproces, bij voorkeur in een reguliere baan. In het sociaal akkoord van 2013 werden daarom al landelijke afspraken gemaakt over het realiseren van banen voor mensen met een arbeidsbeperking. Uit dit sociaal akkoord vloeiden de Participatiewet en de Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten voort.

1.1.1 Participatiewet

ondersteunen

De Participatiewet is ingegaan op 1 januari 2015. Deze wet heeft als doel om zo veel mogelijk mensen met een arbeidsbeperking of een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen bij het vinden van werk. De Participatiewet heeft de Wet werk en bijstand (WWB), de Wet sociale werkvoorziening (WSW) en een groot deel van de Wajong vervangen.

Uitgangspunt

beschut werk

uitkering

Het uitgangspunt van de Participatiewet is dat zo veel mogelijk mensen aan het werk kunnen in een reguliere baan bij een ‘gewone’ werkgever. Is werk in een reguliere baan niet mogelijk, dan kan iemand een indicatie krijgen om beschut werk te verrichten. Dat is werk dat speciaal is ingericht voor mensen met een arbeidsbeperking bij bijvoorbeeld participatiebedrijven of de gemeente. Mensen krijgen hier dan intensieve begeleiding, zodat ze toch een bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij en hun eigen inkomsten kunnen verdienen. Als laatste mogelijkheid kan iemand – als hij echt niet kan werken – nog recht hebben op een uitkering. Dit kan bijvoorbeeld een bijstandsuitkering zijn.

1.1.2 Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten

extra banen

De Wet banenafspraak en het quotum arbeidsbeperkten zijn in 2015 ingegaan. In deze wet is afgesproken dat werkgevers uiterlijk in 2026 voor 125.000 banen voor arbeidsbeperkten moeten hebben gezorgd: 100.000 banen in het bedrijfsleven en 25.000 banen bij de overheid. Dit moeten extra banen zijn ten opzichte van de peildatum 1 januari 2013.

1.1.3 Banen realiseren

In het kader van de banenafspraak gaat het bij één baan om een baan van 25,5 uur per week. Kleinere en grotere banen tellen naar rato van het aantal uren mee.

Meetellen

sociale werkvoorziening

Op het moment dat een werkgever iemand uit de doelgroep banenafspraak in dienst neemt of inleent, telt deze persoon mee voor de afgesproken banen voor de banenafspraak. Ook tellen de banen van mensen die op 1 januari 2013 binnen de sociale werkvoorziening werkten en na die tijd via een Wsw-detachering bij een reguliere werkgever aan de slag zijn gegaan mee voor de banenafspraak.

1.1.4 Doelgroepregister

banenafspraak

wetsvoorstel

Om te zien of een werknemer of sollicitant meetelt voor de banenafspraak, kan een werkgever het doelgroepregister van UWV raadplegen. Hierin staan alle mensen die vallen onder de doelgroep van de banenafspraak. Het gaat hierbij om de volgende groepen:

• Mensen die onder de Participatiewet vallen en die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen. Dat zijn de mensen van wie UWV heeft vastgesteld dat zij tot de doelgroep banenafspraak behoren en mensen die via de praktijkroute zijn ingestroomd.
• (Ex-)leerlingen van scholen voor het voortgezet speciaal onderwijs (vso) en praktijkonderwijs (pro) die zich schriftelijk hebben aangemeld bij UWV.
• Mensen met een Wsw-indicatie.
• Wajongers met arbeidsvermogen.
• Mensen met een WIW-baan (Wet inschakeling werkzoekenden) of ID-baan (in- en doorstroombaan). Dit zijn banen die via oude regelingen tot stand zijn gekomen. De WIW- en ID-baan waren bedoeld voor bijstandsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.
• Mensen die een medische beperking kregen vóór hun achttiende verjaardag of tijdens hun studie, die alleen met een voorziening het wettelijk minimumloon kunnen verdienen.

Aanvraag

sollicitant

Als een werkgever wil weten of iemand in het doelgroepregister staat, moet hij hiervoor een gerichte aanvraag indienen bij UWV via het werkgeversportaal. Voor de aanvraag gebruikt hij het loonheffingennummer of het burgerservicenummer (bsn) van de werknemer. Voor een sollicitant of uitzendkracht kan hij alleen het bsn gebruiken.

Kandidatenverkenner

zoeken

Werkgevers‑
Servicepunt

In aanvulling op het doelgroepregister heeft UWV de kandidatenverkenner banenafspraak ontwikkeld. Hierin kan een werkgever zoeken naar geanonimiseerde mensen met een arbeidsbeperking die onder de doelgroep van de banenafspraak vallen. Hij ziet dus geen persoonlijke gegevens van deze mensen, maar hij kan wel hun opleidingsniveau en leeftijd zien en de sector waarin ze actief zijn. Heeft een werkgever interesse in een profiel, dan kan hij bij een WerkgeversServicepunt een aanvraag indienen. De kandidaat beslist vervolgens of zijn contactgegevens aan de werkgever mogen worden doorgegeven.

Beoordeling arbeidsvermogen

banenafspraak

Als een werkgever een kandidaat op het oog heeft die niet in het doelgroepregister staat, kan de gemeente aan UWV vragen om voor deze potentiële werknemer een beoordeling arbeidsvermogen uit te voeren. Dit houdt in dat UWV gaat kijken of iemand tot de doelgroep behoort van de banenafspraak. Ook kan de werkgever bij de gemeente nagaan of de kandidaat in aanmerking komt voor loonkostensubsidie. Is dat het geval, dan kan de potentiële werknemer mogelijk via de praktijkroute instromen in het doelgroepregister. Daarnaast kan een (potentiële) werknemer met een arbeidsbeperking, die van de gemeente arbeidsondersteuning ontvangt, ook zelf bij UWV een beoordeling arbeidsvermogen aanvragen.

Praktijkroute

loonwaarde

De praktijkroute houdt in dat mensen met een arbeidsbeperking voor wie de gemeente verantwoordelijk is om arbeidsondersteuning te bieden en van wie op de werkplek door de gemeente is vastgesteld dat zij een loonwaarde hebben onder het wettelijk minimumloon, zonder beoordeling door UWV opgenomen kunnen worden in het doelgroepregister. Zij behoren dan tot de doelgroep banenafspraak.

1.1.5 Quotumregeling

overheid

Op basis van de Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten krijgen werkgevers te maken met een quotumregeling als zij de banenafspraak niet halen. Op dit moment geldt de quotumregeling alleen voor de overheid.

Quotumheffing

De quotumregeling houdt in dat werkgevers (met 25 werknemers of meer) op individueel niveau een bepaald percentage arbeidsbeperkten in dienst moeten hebben. Werkgevers die dit quotumpercentage niet zouden halen, zouden een quotumheffing (oftewel een boete) krijgen.

1.1.6 Vereenvoudiging banenafspraak

In de praktijk blijkt dat veel werkgevers de uitvoering van de Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten ingewikkeld vinden. Zo blijkt samenwerking tussen overheidswerkgevers en werkgevers in de marktsector complex te zijn en zijn de administratieve lasten hoog. Daarom wil de overheid deze wet aanpassen. Hiervoor is een nieuw wetsvoorstel ingediend: Vereenvoudiging van de banenafspraak en de quotumregeling voor mensen met een arbeidsbeperking. Dit voorstel ligt op het moment van publiceren van dit dossier bij de Eerste Kamer.

Wetsvoorstel

één doel­­‑
stelling

loonkosten­‑­­­
voordeel­­

In het wetsvoorstel Vereenvoudiging van de banenafspraak en de quotumregeling voor mensen met een arbeidsbeperking is het volgende geregeld:

• Op den duur verdwijnt het onderscheid tussen de marktsector en de overheid. Er komt dan dus één doelstelling die voor werkgevers in de marktsector en overheidswerkgevers gezamenlijk geldt. Dit moet samenwerking tussen bijvoorbeeld werkgevers, sectoren of regio’s mogelijk maken en de administratieve lasten verminderen. Deze maatregel gaat wel pas in op het moment dat overheidswerkgevers meer banen voor arbeidsbeperkten hebben gerealiseerd. Hoeveel banen de overheid precies moet realiseren voordat deze maatregel ingaat, is in het wetsvoorstel niet gespecificeerd.
• Als de quotumregeling ingaat, komt er in plaats van de quotumheffing een inclusiviteitsopslag en een bonus. Als werkgevers onvoldoende banen realiseren voor arbeidsbeperkten, krijgen zij te maken met opslag op de gedifferentieerde Aof-premie. Maar creëren zij méér banen voor arbeidsbeperkten dan het quotum, dan krijgen zij straks een bonus. Deze bonus is een verhoging van het loonkostenvoordeel (LKV) banenafspraak. Zowel de bonus als de opslag zal naar schatting € 5.000 per (niet-)gerealiseerde baan zijn. Kleine werkgevers hoeven de inclusiviteitsopslag niet te betalen.
• Werkgevers kunnen per 1 januari 2026 voor elke werknemer uit de doelgroep banenafspraak jaarlijks tot € 2.000 LKV krijgen, zolang de arbeidsbeperkte in dienst blijft. Op dit moment is de maximale duur van het loonkostenvoordeel nog beperkt tot drie jaar. Daarnaast hoeven werkgevers en werknemers geen doelgroepverklaring meer op te vragen bij UWV om het LKV te krijgen.
• De doelgroep banenafspraak wordt uitgebreid met mensen in de Wajong die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben en werken bij een reguliere werkgever, en mensen met een IVA-uitkering die werken met loondispensatie (zie ook pagina 13).