7.2 Modelcontracten en het handhavingsmoratorium
Vanaf mei 2016 konden (belangenorganisaties van) opdrachtgevers en opdrachtnemers (zzp’ers) hun overeenkomst voorleggen aan de Belastingdienst. Deze beoordeelde vervolgens (vooraf) of de overeenkomst voldeed aan de eisen van een overeenkomst van opdracht of niet.
7.2.1 Gebruik van modelovereenkomsten
schijn- zekerheid
beoordeling
Daarnaast publiceerde de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten, waarvan opdrachtgevers en -nemers gebruik kunnen maken. Door het gebruik van zo’n model-overeenkomst kon de opdrachtgever zich ervan verzekeren dat geen sprake was van loondienst en hoefde hij geen loonheffingen in te houden. In de praktijk zorgden deze model-overeenkomsten tóch voor schijnzekerheid. Wat op papier staat is immers niet altijd de realiteit, en dat is waaraan wordt getoetst. Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst daarom vooraf geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Wel kunnen de modelovereenkomsten nu nog gebruikt worden, maar hoe die overeenkomst in de praktijk uitgevoerd wordt, is leidinggevend bij de beoordeling.
Fiscus kan modelovereenkomsten intrekken
intrekken
Alle door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten zijn automatisch verlengd tot en met 31 december 2029. Blijkt echter dat een modelovereenkomst niet meer voldoet aan (nieuwe) wet- en regelgeving of door nieuwe rechterlijke uitspraken, dan kan de fiscus de goedkeuring van de modelovereenkomst intrekken. Verder mag de fiscus tot intrekken overgaan als blijkt dat niet volgens de voorwaarden in de modelovereenkomst gewerkt wordt of kan worden. De inspecteur beoordeelt de arbeidsrelatie aan de hand van de feiten en omstandigheden zoals die zich hebben voorgedaan.
kwaadwillend
In november 2016 ging het handhavingsmoratorium in. Dit betekende dat de Belastingdienst wel toezicht hield, maar dat bij geconstateerde onjuistheden niet met terugwerkende kracht werd gecorrigeerd (gevallen van kwaadwillendheid of het niet opvolgen van gegeven aanwijzingen uitgezonderd).
7.2.2 Einde handhavingsmoratorium
gezichts- punten
In 2023 heeft de Hoge Raad in de Deliveroo-zaak verduidelijkt welke gezichtspunten een rol kunnen spelen bij de beoordeling van de werkrelatie. Zoals je in hoofdstuk 6 kon lezen, is hiermee vastgesteld dat de vraag of een overeenkomst moet worden aangemerkt als arbeidsovereenkomst afhangt ‘van alle omstandigheden van het geval in onderling verband bezien’. Het gaat om een ‘holistische toets’.
Toelichting Belastingdienst
besliskader
In november 2024 publiceerde de Belastingdienst een toelichting bij het beoordelen van arbeidsrelaties. Daarin staat meer over het beslis- en afwegingskader dat bij de handhaving een rol speelt. Duidelijk is dat de gezichtspunten die volgden uit het arbeidsrechtelijke Deliveroo-arrest ook bij de fiscale beoordeling een rol spelen. De Belastingdienst gebruikt deze toelichting sinds 1 januari 2025 voor het beoordelen van de arbeidsrelatie tussen de opdrachtgever en opdrachtnemer.
Handleiding ‘zzp ja of nee’
voorbeeld-casus
In 2024 publiceerde het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) de handleiding ‘zzp ja of nee’ met voorbeelden uit verschillende sectoren. In het document wordt per voorbeeldcasus behandeld of er sprake is van (schijn)zelfstandigheid. In 2025 vulde het ministerie dit document aan met nieuwe casussen. Er is daarnaast ook een document met uitgewerkte praktijkvoorbeelden, waarin alle gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest aan bod komen. Ook dit document is in 2025 uitgebreid.
Het ministerie van SZW benadrukt dat de casussen echt als voorbeelden dienen. De kwalificatie van arbeidsrelaties blijft volgens het ministerie een individuele toets, waarbij alle feiten en omstandigheden van belang zijn.
Webmodule
fictieve dienstbetrekking
Een ander hulpmiddel bij de beoordeling van de arbeidsrelatie is de webmodule van de overheid. Deze module bestaat uit een vragenlijst en heeft als uitkomst vier mogelijkheden:
- een indicatie dat de opdracht buiten dienstbetrekking kan worden uitgevoerd;
- een indicatie dat er sprake is van een fictieve dienstbetrekking, waarover de werkgever loonbelasting/premie volksverzekeringen moet inhouden en betalen;
- een indicatie dat er sprake is van een dienstbetrekking;
- er kan geen oordeel worden gegeven op basis van de verstrekte antwoorden.
Houd er wel rekening mee dat je geen rechten kunt ontlenen aan de uitkomst.