5.3 Collectieve arbeidsvoorwaarden

normatief of horizontaal

De collectieve afspraken over de arbeidsvoorwaarden vormen de kern van de cao. Deze worden ook wel de normatieve of horizontale bepalingen genoemd (zie hoofdstuk 7). Arbeidsvoorwaarden zijn de voorwaarden waaronder een werknemer zijn werk verricht. Hieronder vallen afspraken over wat zijn taken zijn, wanneer hij deze moet uitvoeren (duur en tijdstippen) en welke vergoeding hij daarvoor ontvangt (zoals beloning en onkostenvergoedingen).

Aanvulling

Deze cao-afspraken dienen als kader voor – of in sommige gevallen: als aanvulling op – de individuele arbeidsovereenkomst die de werkgever met de werknemer afsluit. Cao’s kunnen een groot aantal uiteenlopende arbeidsvoorwaarden regelen. Hieronder volgt een aantal veelvoorkomende cao-onderwerpen.

5.3.1 Salaris

salarisschalen

Het loon is meestal in zowel de individuele arbeidsovereenkomst als in de cao bepaald. In de cao staan bijvoorbeeld de salarisschalen, het vakantiegeld, de toeslagen, uitkeringen en gratificaties vermeld. Waar de werknemer in de salarisschaal precies wordt ingedeeld, staat dan in de individuele arbeidsovereenkomst vermeld, net als bijvoorbeeld de eventuele toeslagen waar de werknemer recht op heeft.

Prestatie

beloningen

Het loon van een werknemer omvat alle betalingen en verstrekkingen waar hij recht op heeft als tegenprestatie voor de uitvoering van zijn werk. In de cao kun je vinden wat allemaal deel uitmaakt van het loon van de werknemer – bijvoorbeeld bepaalde toeslagen – en of de werknemers in de organisatie mogelijk recht hebben op bepaalde beloningen.

Minimum

minimumloon

De kans is groot dat de cao ook afspraken bevat over het minimumsalaris van de werknemer. Dit mag uiteraard nooit lager zijn dan het wettelijke minimumloon. Het verschilt per cao hoe groot de cao-minima verschillen met het wettelijke minimumloon.

5.3.2 Vakantie

voordeel

Het Burgerlijk Wetboek bevat regels over vakantie van werknemers. Cao’s mogen afwijken van de wettelijke regels op dit gebied, maar alleen als dit in het voordeel van de werknemer is. Zo is in veel cao’s bepaald dat werknemers recht hebben op meer vakantiedagen dan het wettelijke minimum van vier keer het aantal uren dat de werknemer per week werkt.

Collectieve vakantie

buitengewoon verlof

In sommige cao’s, bijvoorbeeld in de bouwsector, is een collectieve vakantieperiode afgesproken: de bouwvak. Dat is toegestaan. Werknemers moeten dan allemaal in dezelfde periode vakantie krijgen.

5.3.3 Verlofregelingen

verlofvormen

Vaak zijn in de cao regelingen voor buitengewoon verlof opgenomen. Dit zijn aanvullingen op de wettelijke verlofvormen, zoals (aanvullend) geboorteverlof, ouderschapsverlof, zorgverlof en calamiteitenverlof. Voorbeelden van situaties waarin een cao extra afspraken kan maken over verlof:

• bij overlijden van de partner of een familielid van de werknemer;
• huwelijk van de werknemer zelf;
• huwelijk van een familielid van de werknemer;
• huwelijksjubileum van de werknemer zelf;
• huwelijksjubileum van een familielid;
• verhuizing;
• een studie volgen;
• medisch verlof (voor bezoek arts).

Uitbreiding

De cao kan de wettelijke verlofvormen ook uitbreiden. Wettelijk gezien hebben partners bijvoorbeeld recht op vijf weken aanvullend geboorteverlof, bovenop het bestaande geboorteverlof van één week. Een cao kan de duur van dit verlof verlengen door bijvoorbeeld extra weken toe te voegen. Ook kan de cao bepalen dat onbetaalde verlofvormen als ­ouderschapsverlof (gedeeltelijk) betaald zijn.

5.3.4 Pensioen

In de cao staat vaak ook een paragraaf over pensioen. Zo kan het zijn dat de werkgever de werknemers verplicht moet aanmelden bij een bepaald bedrijfstakpensioenfonds. De verdere invulling van de pensioenregeling staat dan in het pensioenreglement dat het pensioenfonds vaststelt. De cao kan de inhoud van de pensioenregeling overigens wel voorschrijven of een minimum vastleggen. De werkgever is dan vrij om zelf een pensioenuitvoerder te kiezen.

5.3.5 Werktijden

Binnen bepaalde grenzen kan de cao afwijken van de arbeids- en rusttijden in de Arbeidstijdenwet. De cao kan bijvoorbeeld regels vaststellen voor pauzes, rusttijden, vrije weekenden, werk op zondagen, onregelmatige diensten en overwerk.

Overwerk

overwerk

Bijna altijd staat er wel iets over het onderwerp overwerk in de cao. Meestal krijgt de werknemer de uren die hij overwerkt in ieder geval in zijn gebruikelijke loon doorbetaald. In sommige cao’s komt hier nog een toeslag bovenop. Let hierbij goed op de definitie die de cao geeft van overwerk: in de wet zul je hierover namelijk niets vinden.

5.3.6 Arbeidsomstandigheden

gedragscodes

Ook het arbeidsomstandighedenbeleid kan aan bod komen in de cao. Het gaat hierbij om afspraken die de gezondheid, veiligheid en het welzijn van werknemers moeten bevorderen. Denk bijvoorbeeld aan zaken rond ziekteverzuim, veiligheidsmaatregelen en gedragscodes. Ook zal de cao vastleggen hoe hoog de loondoorbetaling tijdens ziekte is gedurende het eerste en tweede ziektejaar.

5.3.7 Bedingen

Werknemers krijgen steeds vaker te maken met bedingen. De werkgever kan deze echter alleen opleggen als ze vooraf schriftelijk zijn vastgelegd. Sommige bedingen kunnen zowel in de individuele arbeidsovereenkomst als in de cao staan. Denk aan het boetebeding en schorsingsbeding. Staat er in de cao een standaardregeling op dit gebied, dan mag de werkgever hier niet van afwijken als hij een boete of schorsing wil opleggen.

Ondertekenen

Sommige andere bedingen horen echter niet thuis in de cao. Zo moet elke individuele werknemer schriftelijk akkoord gaan met bijvoorbeeld een:

• concurrentiebeding;
• relatiebeding;
• geheimhoudingsbeding.

Zulke bedingen staan daarom eerder in de individuele arbeidsovereenkomst dan in een cao. Het kan eventueel ook in een personeelsreglement staan, maar dat is dan alleen geldig als de werknemer hiervoor tekent.