5.4 Ruimte om af te wijken
uniek
niet afwijken
Zoals gezegd: elke cao is uniek. De genoemde onderwerpen (paragraaf 5.3) vind je niet in alle cao’s terug. Ook al staat een bepaald onderwerp wel in de cao, dan nog hangt het van het karakter van de cao af of je er wat mee kunt. Gaat het om een bepaling waar de werkgever niet van mag afwijken of is het een minimumbepaling?
5.4.1 Hoofdlijnen
Het is ook mogelijk dat de cao-partijen in de cao afspraken op hoofdlijnen maken, die organisaties vervolgens zelf verder kunnen uitwerken. Dit laatste moet dan met instemming of advies van de OR gebeuren. De OR kan daarbij dan extra bevoegdheden krijgen (zie ook hoofdstuk 1).
Soms zet de cao de OR buitenspel
adviesrecht
De OR heeft volgens de Wet op de ondernemingsraden adviesrecht (artikel 25 WOR) en instemmingsrecht (artikel 27 WOR). De cao kan deze bevoegdheden beperken. In artikel 32, lid 3 WOR staat namelijk het volgende:
“Indien aan de ondernemingsraad op grond van dit artikel een adviesrecht of instemmingsrecht is toegekend, is het advies of de instemming van de ondernemingsraad niet vereist, voor zover de aangelegenheid voor de onderneming reeds inhoudelijk is geregeld in een collectieve arbeidsovereenkomst of in een regeling, vastgesteld door een publiekrechtelijk orgaan.”
Maatwerk
kaders
Het voordeel van zo’n systeem is dat het duidelijkheid en flexibiliteit biedt. De afspraken in de cao scheppen duidelijke kaders. Binnen die kaders kunnen ondernemingsraden en bestuurders vervolgens op organisatieniveau maatwerk leveren, door de afspraken op hoofdlijnen nader in te vullen. Dat biedt jullie OR dus onderhandelingsruimte.
5.4.2 Interpretatie
gunstig
Je kunt ook extra onderhandelingsruimte creëren als de cao op bepaalde punten wat onduidelijk of vaag is. Een bepaling kun je dan op meerdere manieren interpreteren, waarbij je deze natuurlijk zo gunstig mogelijk voor de werknemers opvat. De werkgever zal echter proberen om de bepaling in zijn eigen voordeel om te buigen. Dat vergt dan onderhandelingsvaardigheden van jullie OR.
Gebruikmaken van het initiatiefrecht
Als de cao ruimte laat voor interpretatie, moet de OR op zijn strepen staan en waar mogelijk het instemmingsrecht alsnog opeisen. De OR kan op basis van het initiatiefrecht (artikel 23 WOR) ook altijd een voorstel doen aan de bestuurder. Zo’n initiatiefvoorstel is niet vrijblijvend. De bestuurder moet het minimaal één keer met jullie OR bespreken en jullie met een goede onderbouwing laten weten wat hij met jullie voorstel doet.
Formuleringen
onduidelijkheden
Je moet er wel wat voor doen om invloed uit te kunnen oefenen. Loop meteen bij het uitkomen van de nieuwe cao de tekst door en kijk waar de onduidelijkheden in de formuleringen zitten. Zitten hier zaken bij die voor de werknemers van belang kunnen zijn? Kan de bestuurder dit mogelijk gebruiken om bestaande regelingen te wijzigen? Of kun je dit als OR zelf aangrijpen om op een gunstige wijziging aan te dringen bij de bestuurder? Als je op die manier zelf het initiatief neemt, is de kans kleiner dat de bestuurder jullie OR overvalt met voorstellen of beleid op basis van onduidelijke regelingen in de cao.