8.4 Politiek primaat
uitgezonderd
Alle werknemers hebben recht op medezeggenschap. Maar om de politieke besluitvorming niet dwars te zitten, is het politiek primaat in de WOR opgenomen. Onderwerpen waarover de politiek besluiten neemt zijn uitgezonderd van het adviesrecht, behalve het recht om over deze kwesties advies uit te brengen over de personele gevolgen van die besluiten. Dit wil zeggen dat de OR van een gemeente geen adviesrecht heeft over bijvoorbeeld een besluit over een nieuw bedrijventerrein. De OR heeft wel adviesrecht over de personele gevolgen hiervan.
Geen adviesrecht voor de OR
democratisch
Het politiek primaat is vastgelegd in artikel 46d WOR en geldt voor overheidsorganisaties, zoals gemeenten, provincies en ministeries. Het houdt in dat de OR geen adviesrecht heeft over besluiten die hun grondslag vinden in een democratisch genomen politiek besluit. Het gaat dan om keuzes die door een gemeenteraad, Provinciale Staten of de Tweede Kamer zijn vastgesteld. Denk aan het besluit om een bibliotheek te sluiten, een nieuw windmolenpark te ontwikkelen of taken te decentraliseren.
Onderscheid
regulier adviesrecht
Het onderscheid zit in de aard van het besluit. De politieke afweging zélf – bijvoorbeeld of een voorziening wordt afgeschaft – valt onder het primaat. De wijze waarop dat besluit organisatorisch wordt uitgevoerd, kan wél onder het reguliere adviesrecht van de OR vallen. Bovendien behoudt de OR altijd het recht om te adviseren over de personele gevolgen van een politiek besluit, zoals reorganisaties, functiewijzigingen of boventalligheid. In de praktijk leidt dit onderscheid regelmatig tot discussie over de vraag waar het politieke besluit eindigt en waar de uitvoering begint.
Advies SER
rechter
aanbevelingen
De bestuurder informeert de medezeggenschap vaak op informele wijze. Maar als een bestuurder een beroep doet op het primaat van de politiek, wordt dit al snel gehonoreerd door de rechter. Een OR is dan erg afhankelijk van de relatie met de bestuurder. De SER adviseerde daarom in september 2025 om bij het politiek primaat ondernemingsraden te betrekken door hen te infomeren over het besluit en procesafspraken te maken over hoe de OR wordt betrokken. Daarnaast moet een medezeggenschapsorgaan de gelegenheid krijgen om de eigen zienswijze te presenteren. Deze afspraken moeten als formele norm worden vastgelegd, waarschijnlijk door middel van een artikel in de WOR. Op deze manier ontstaat ook ruimte voor de zogenoemde ‘loyale tegenspraak’. De overheid kan nu met de aanbevelingen van de SER aan de slag. Mocht het kabinet de adviezen overnemen, dan komen ondernemingsraden bij de overheid net wat steviger in het zadel te zitten. De ondernemingsraden in overheidsland zullen dan wel moeten bewaken dat die betrokkenheid van de OR ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
Meer informatie over het politiek primaat en het advies van de SER over hoe de medezeggenschap bij overheidsorganisaties een sterkere positie kan krijgen, vind je op rendement.nl/ordossier.